سفر جنگى انوشروان به عدن
طبرى در بيان رويدادهاى دوران انوشروان خبرى دربارهء سفر جنگى انوشيروان به بندر عدن نقل وقتى آن را با خبرى كه پروكوپيوس تاريخنويس رومى دربارهء رابطهء ژوستى نين امپراطور روم با فرمانروايان حبشه و يمن و تحريك آنها عليه ايران به منظور خرابكارى در بازرگانى دريائى ايران نقل كرده و قبلا به آن اشاره شد بسنجيم و به ارتباط بين اين دو خبر كه يكى از منابع ايرانى و ديگرى از منابع رومى نقل شده توجه كنيم هم مفهوم اين دو خبر براى ما روشنتر و گستردهتر مىشود و هم علل و عواملى را كه باعث چنين سفر جنگى شده بهتر خواهيم شناخت .
خبرى كه طبرى نقل كرده پس از شرح جنگهاى انوشروان با روم و پيروزى او بر روم و فراغت او از آن جنگها است . خبر چنين است « سپس به سوى عدن روى آورد ( يعنى انوشيروان ) و در آنجا در قسمتى از دريا كه ميان دو كوه و در جانب حبشه قرار دارد با كشتيهاى بزرگ و سنگ خارا و ستونهاى آهنين و زنجيرها سدى ايجاد كرد و بزرگان آن سرزمين را بكشت و به مدائن بازگشت « 1 » » .
طبرى عزيمت انوشيروان را به عدن خيلى پيش از لشكركشى او به يمن براى بيرون راندن حبشيها از آنجا و بازگرداندن سلطنت يمن به حميريها و همچنين پيش از لشكركشى او به شرق براى جنگ با هياطله و رفتن او به بلخ و فرغانه ذكر كرده ، ثعالبى نيز خبر رفتن انوشروان را به عدن و گوشمالى حبشيها را پس از جنگ با روم و خزرها آورده « 2 » و ابن اثير هم پيش از خبر فتح يمن در داستان دادخواهى سيف بن ذى يزن كه آن را تا حدى به تفصيل ذكر كرده اشارهاى به اعزام سپاهيان از سوى انوشروان به يمن و سركوبى حبشيها كرده و آن را پس از بازگشت انوشروان از لشكركشى در گرجستان و پيش از لشكركشى به سرانديب
هامش
( 1 ) . طبرى 1 - 898 ، « ثم انصرف نحو عدن فسكر ناحية من البحر هناك بين جبلين ممايلى ارض الحبشه بالسفن العظام و الضحور و عمد الحديد و السلاسل و قتل عظما ملك البلاد - ثم انصرف الى المدائن و قد استقام له مادون هرقلت من بلاد الروم و ارمينيه و ما بينه و بين البحرين من ناحية عدن » .
( 2 ) . تاريخ غرر السير ، ص 614 .