و بر الكاى گيلان تسلط يافته ، امير گونه خان افشار كه در آنزمان از جانب محمد حسن خان مستحفظ گيلان بود فرارا بسوى مازندران شتافت . محمد حسن خان را در آنزمان زياده از هفت هشت هزار نفر لشكر در معسكر نبود ، بسوى آمل توجه نمود . يك چند در آمل توقف و ارادهء ايلغار بسوى گيلان و تدمير آزاد خان بر خاطر اشرفش سارى گرديد .
ذكر ايلغار محمد حسن خان بجانب گيلان و هزيمت آزاد خان افغان
كيفيت بنحويست كه محمد حسن خان از رفتن آزاد خان بالكاى گيلان و تصرف بلدهء رشت مخبر و مطلع گشت ، در بلدهء آمل كه به سمت گيلان اقرب بلاد مازندرانست توقف و قشلاق و به كلى متوجه تدارك اسباب يساق گرديده ، در آنسال برفى عظيم باريد ، شدايد سرما و سورت برودت هوا بمرتبهء اعلى رسيد . چون يك دو ماه آزاد خان در گيلان و محمد حسن خان در آمل مازندران توقف نمودند محمد حسن خان مهياى قلع مادهء مستولى بر مزاج گيلان و از راه كنار درياى خزر كه شارع معهود است سلسله جنبان محرك حشم و حشر و بطريق تعجيل بىسپر گشته ، بسرعت برق و تندى باد شرق از كنار دريا گذشت و چنان در سرعت مبالغه نمود كه احدى از آن لشكر طريق گيلان را نتوانست پيمود ، چنان كه خبر توجه محمد حسن خان بهيچوجه بگيلان نرسيده و احدى از پيش خبران سپاه افغان از آن واقعه با خبر نگرديده ، عبد العلى خان عرب عامرى كه از جانب آزاد خان مأمور بضبط طرق مازندران بود در رودسر كه محليست در چهار فرسنگى لاهيجان سنگرى متين و بيشهاى حصين بسته .
يك طرف آن بديارى اعظم و جانب ديگر ببحيرهاى بلغت گيلان زمين مشهور بمرداب متصل و بجنگل و بيشهء صعب پيشه مشتمل و تسلط بيگانه به آنجا غير محتملست كه در كمال اطمينان نشسته بود و كذلك خسرو خان مكرى ايشيك آقاسى ديوان آزاد خان نيز سنگرى نهاده ، با چهار هزار الى پنجهزار نفر از لشكر بمتانت ( پشت ) سنگر داده ، محارست را آماده بود .
محمد حسن خان كه بطريق تحرير خامهء دو زبان راهنورد طريق تعجيل گرديد