وقت خوارزمشاهى از غلام « 1 » سلطان سنجر النجى « 2 » بن قچقار « 3 » خوارزمشاه بقطب الدّين محمّد تحويل كرد « 4 » و او را بخوارزمشاه موسوم كرد در « 5 » شهور سنهء احدى و تسعين و اربعمايه ، و او را در موافقت سلاطين سلجوق مقامات محموده بسيارست و در تواريخ ذكر آن مثبت ، مدّت سى سال در رفاغ « 6 » حال و فراغ بال خوارزمشاهى كرد يك سال به خود به خدمت درگاه سنجرى آمدى و يك سال پسر خود اتسز را « 7 » بفرستادى تا بوقتى كه وفات يافت ، پسر او اتسز در شهور سنهء اثنتين و عشرين و خمسمايه قايم مقام او شد و اتسز بفضل و دانش معروف و مشهور شد و او را اشعار و رباعيّات پارسى « 8 » بسيارست و بشهامت و صرامت از
هامش
ج نيز ديده شده است از جمله اصل تاريخ سلجوقيّهء عماد كاتب نسخهء مذكورهء پاريس ورقa57 ، و جامع التّواريخ نسخهء موزهء بريطانيّه در لندن (a244 .f، 7628 .Add) كه « نخاسى » با خاء معجمه و ياء نسبت دارد ،
( 1 ) كذا فى ب مصحّحا بخطّ جديد ، آ ج د ه : از بهر ،
( 2 ) كذا فى ب ج د ، آ : التجى ؟ ؟ ؟ ، ه : التجى ، ابن الأثير در حوادث سنهء 490 سه مرتبه : اكنجى ،
( 3 ) آ : فحقار ؟ ؟ ؟ ، ب : فحقار ؟ ؟ ؟ ، ج :
قفجار ، د : قبحقاح ؟ ؟ ؟ ، ه : قحفار ؟ ؟ ؟ ، - قچقار بتركى بمعنى قوچ است كوهى يا غير آن ( قاموس پاوه دو كورتى ) ،
( 4 ) يعنى داد بك حبشى خوارزمشاهى را از النجى بن قچقار بقطب الدّين محمد تحويل كرد ، و عين عبارت ابن الأثير در اين موضع كه واضحتر و وافىتر بمراد است اينست : - « و كان من جملة امراء السّلطان [ بركيارق ] امير اسمه اكجى و قد ولّاه السّلطان خوارزم و لقّبه خوارزمشاه فجمع عساكره و سار فى عشرة آلاف ليلحق السّلطان فسبق العسكر الى مرو فى ثلثماية فارس و تشاغل بالشّرب فاتّفق قودن و امير آخر اسمه يارقطاش على قتله فجمعا خمسماية فارس و كبسوه و قعلوه . . . و فى هذه السّنة [ 490 ] امّر بركيارق الأمير حبشى بن التونتاق على خراسان . . . فلمّا ولى اميرداذ حبشى خراسان كان خوارزمشاه اكنجى قد قتل و قد تقدّم ذكره و نظر الأمير حبشى فيمن يولّيه خوارزم فوقع اختياره على محمّد بن انوشتكين فولّاه خوارزم و لقّبه خوارزمشاه » ( ابن الأثير در حوادث سنهء 490 ) ،
( 5 ) آ ج ه : و در ،
( 6 ) كذا في ج ، آ ب د ه : رفاع ، - الرّفع و الرّفاغة و الرّفاغية سعة العيش و الخصب و السّعة و رفغ عيشه بالضّمّ رفاغة اتّسع و انّه لفى رفاغة و رفاغية من العيش ( لسان العرب ) ، و رفاغ بدون تاء در لغت نيامده است ،
( 7 ) ه همه جا « آتسنز » با مدّ دارد ،
( 8 ) د افزوده : و تازى ،