لشكرهاى خلج و تركمان و غورى « 1 » را نيست كردند ، فى الجمله آن بيست سى هزار « 2 » خلج و تركمان و غورى « 1 » بعد از آنك از نزديك سلطان جلال الدّين برفتند به كمتر از دو سه ماه همه كشته و متفرّق شدند چه بدست يكديگر و چه بدست لشكرهاى چنگز خانى و ازيشان اثر نماند ،
ذكر والدهء سلطان تركان خاتون ،
اصل او « 3 » قبايل اتراكاند « 3 » كه ايشان را قنقلى « 4 » خوانند و تركان « 5 » بسبب انتماى نسبت جانب تركان « 6 » رعايت نمودى و در عهد او مستولى بودند و ايشانرا اعجميان « 7 » خواندندى از دلهاى ايشان رأفت و رحمت دور بودى و ممرّ ايشان بر هر كجا افتادى آن ولايت خراب شدى و رعايا بحصنها تحصّن كردندى و بحقيقت سبب ظلم و فتك و ناپاكى ايشان دولت سلطانرا سبب انقلاع بودند ،
قوم ترى الصّلوات الخمس نافلة * و تستحلّ دم الحجّاج فى الحرم « 8 »
و تركان خاتون را درگاه و حضرت و اركان دولت و مواجب و اقطاعات جدا بودى و مع هذا حكم او بر سلطان و اموال و اعيان و اركان او نافذ و تركان را مجلس انس و طرب در خفيه مرتّب بود و بسيار خاندان قديم را واسطه او شد كه منقلع « 9 » گشت و چون ملكى يا ناحيتى مسلّم شدى صاحب « 10 » آن ملك را بر سبيل ارتهان بخوارزم آوردندى تمامت را در شب بدجله انداختى و غرض آن داشتى تا ملك پسرش بىزحمت
هامش
( 1 - 1 ) اين جمله از آ ج د بكلّى ساقط است ،
( 2 ) كذا فى ب ، ه ز : آن سى هزار ،
( 3 - 3 ) ب باصلاح جديد : از بعضى از قبايل اتراك است ،
( 4 ) كذا فى ج ه ، ب : قنقلى ، ز : قيقلى ، د : فيلقى ،
( 5 ) كذا فى ب ج د ه ز ، آ : تركمان ، ه افزوده : خاتون ،
( 6 ) جمع ترك ،
( 7 ) كذا فى ب ج د ه ز ، آ : اعجميان ،
( 8 ) من قصيدة للمتنبّى مطلعها :
ضيف المّ برأسى غير محتشم الخ ، و اصل بيت المتنبّى : شيخ يرى الصّلوات الخمس الخ ،
( 9 ) آ ب ه : مستقلع ،
( 10 ) ب باصلاح جديد : اصحاب ،