تاريخى ميبايد پرداخت و تقييد آثار و اخبار او را مجموعهء ساخت كه ناسخ آيات قياصره و ماحى روايات اكاسره شود « 1 » » ، مصنّف يكى بملاحظهء كساد بازار علم و هنر در آن عهد و ديگر ببهانهء آنكه در خود آن سرمايهء فضل و ادب نميديد كه از عهدهء چنين امرى خطير برآيد از قبول استدعاى ايشان تن بازميزد ولى از طرف ديگر چون ملاحظه نمود كه كمتر كسى را مانند او اسباب اين كار آماده و لوازم تحصيل اطّلاع از تاريخ و سرگذشت اقوام مغول فراهم است چه اوّلا وى مدّت ده سال تمام در اقطار ممالك مغول دائما در سير و حركت بوده است « 2 » و چندين كرّت بديار ماوراء النّهر و تركستان و بلاد اويغور و مغولستان تا سرحدّ ماچين و اقصى چين سفر كرده « 3 » و بسيارى از وقايع مهمّه را خود برأى العين مشاهده نموده ، ثانيا بواسطهء علوّ مكانتى كه در خدمت پادشاهان مغول داشته و دائما با عظما و اشراف آن قوم محشور بوده بالطّبيعه وسايل جمع آورى حكايات و روايات اقوام مغول بواسطهء سماع شفاهى از ثقات رجال آن طايفه ويرا بنحو اكمل ميسّر بوده است ، بدين ملاحظات بالأخره علاء الدّين اشارت دوستان را امتثال نموده مشاهدات و مسموعات خود را در قيد كتابت درآورد و كتاب حاضر را از آن ترتيب داد « 4 » ، و چنان كه مذكور خواهد شد شروع وى بتأليف كتاب در حدود سنهء 650 و انجام آن در حدود سنهء 658 بوده است ،
برويم بر سر مطلب - در عرض همين مدّت كه عطا ملك در قراقورم توقّف داشته آثار عتيقه و خرابهاى شهر اردو باليغ را كه از شهرهاى مملكت قديم اويغورستان بوده است و قراقورم بفرمان اوكتاى قاآن بر روى انقاض آن شهر بنا شده است با سنگهاى منقورى كه در آن خرابها
هامش
( 1 ) ص 2 - 3 از متن حاضر ،
( 2 ) رجوع كنيد بص كب ،
( 3 ) ص 6 - 7 ،
( 4 ) ص 7 ،