654 كه هولاكو بايران آمد « 1 » از جانب پادشاهان مغول حاكم عامّ جميع ولايات واقعه در غربى جيحون يعنى ممالك خراسان و مازندران و قسمتى از هندوستان و عراق و فارس و كرمان و لور و ارّان و اذربيجان و و گرجستان و موصل و حلب « 2 » بود و پس از رسيدن هولاكو بايران ارغون آقا يكى از امرا و سرداران هولاكو گرديد و بالأخره در 25 ذى الحجّه سنهء ثلث و سبعين و ستّمايه در مرغزار رادكان طوس وفات يافت « 3 » ، و امير نوروز معروف كه اسلام آوردن غازان خان بسعى و همّت او بود پسر همين امير ارغون است « 4 » ،
امير ارغون در مدّت حكومت خود در ايران براى بازدادن محاسبات اموال يا دفع تهمتهاى اعادى پنج يا شش مرتبه باردو يعنى دربار پادشاهان مغول كه غالبا در قراقورم پاىتخت مغولستان بود سفر نمود و در غالب اين سفرها علاء الدّين صاحب ترجمه را كه دبير مخصوص وى بود در مصاحبت خود مىبرده است ، و قريب مدّت ده سال مصنّف عمر خود را در اين نقل و انتقال و حلّ و ترحال بسر برده است چنان كه خود در ديباچهء كتاب گويد ( ص 7 ) : « از خداوندان فضل و افضال سزد كه بر ركاكت و قصور الفاظ از راه كرم ذيل عفو و اقالت پوشانند چه مدّت ده سال مىشود كه پاى در راه اغتراب نهاده و از تحصيل اجتناب نموده و اوراق علوم نسج عليه العنكبوت شده الخ » و چون ديباچهء كتاب جهانگشاى در حدود سنهء 650 نوشته شده است چنان كه شرح آن خواهد آمد و تولّد مصنّف نيز چنان كه گفتيم در سنهء 623 بوده است پس معلوم مىشود مصنّف در سنّ هفده يا
هامش
( 1 ) « امير ارغون آقا بر قاعده متقلّد امور مملكت بود تا زمان رسيدن هولاكو خان » ( جامع التّواريخ طبع بلوشه ص 342 ) ،
( 2 ) رجوع كنيد باواخر ورقa121 و اوايل ورقa144 ،
( 3 ) جامع التّواريخ طبع بلوشه ص 559 ،
( 4 ) عجالة معلوم نشد كه اسلامآوردن خود نوروز كى و بچه كيفيّت بوده است ،