برحسب حال رباعى درخواست » و مطابق است با نسخهء آ ورق
b
75 س 12 ، و از اينجا تا آخر نسخهء ج تمام امتداد همين فصل جهانگشاى است و منتهى مىشود به آخر فصل جهانگشاى معنون به « ذكر احوال خرميل بعد از مراجعت سلطان » ( نسخهء آ ورق
b
77 س 6 به آخر ) و هيچ ربطى براحة الصّدور و تاريخ سلجوقيّه ندارد ، و واضح است كه اين خلط از ناسخ است نه از مختصر ، امّا خود راحة الصّدور از اين موضع رشتهء حكايت را بسوق طبيعى خود امتداد داده و قتل سلطان طغرل و انقراض سلجوقيّه را مبسوطا شرح ميدهد پس از آن بفصولى چند در آداب منادمت و شطرنج و نرد و خطّ و غيرها كتاب را ختم مىنمايد ،
دوّم - العراضة فى الحكاية السّلجوقيّه لمحمّد بن محمّد بن محمّد بن عبد اللّه بن النّظام الحسينى اليزدى المتوفّى سنة 743 « 1 » وزير سلطان ابو سعيد بهادر خان آخرين پادشاه مغول ايران ( سنهء 717 - 736 ) كه راحة الصّدور را در حدود سنهء 711 « 2 » در سلطنت اولجايتو از اوّل تا به آخر تلخيص نموده و ديباچه و خاتمهء آن را با ساير حشو و زوايد حذف نموده ولى از طرف ديگر اصل عبارت راحة الصّدور را كه در نهايت سلاست و روانى است بعبارتى مصنوع و مسجّع مشحون باستعارات و تشبيهات از طراز وصّاف و تاريخ معجم تبديل نموده و بجاى اشعار و امثال اصل كتاب اشعار و امثال ديگر آورده و بجز اين هيچ تغييرى در اصل راحة الصّدور نداده و اين اختصار را ( بدون تصريح باختصار ) العراضة فى الحكاية السّلجوقيّه نام نهاده است و در ديباچهء آن كتاب با آنكه يكى از تواريخ آل سلجوق را كه منتهى بسلطنت سلطان محمود بن محمّد بن ملكشاه ميشده است ذكر كرده و آن را اساس كتاب خود دانسته اصلا و مطلقا نام كتاب راحة الصّدور را
هامش
( 1 ) رجوع كنيد بديباچهء تركى العراضة طبع زوسهايم ص 26 و بديباچهء آلمانى همان كتاب صXXVI،
( 2 ) رجوع كنيد بديباچهء تركى كتاب مذكور ص 18 و بديباچهء آلمانى آن صXIX،