نسخهء ه ( 1563
PERSAN MENT SUPPLE
)
نسخهايست تقريبا كامل بقطع وزيرى بخطّ نستعليق بسيار خوش بقلم كاتبى جعفر آصفى نام و مشتمل بر 199 ورق كه 398 صفحه باشد هر صفحهء
هامش
نه سه جلد و جلد اوّل و دوّم كنونى يك مجلّد محسوب ميشده است و جلد سوّم كنونى مجلّد ديگر ، از جمله مصنّف در مقدّمهء جلد سوّم بعد از افتتاح ديباچه گويد : - « چون در مجلّد پيشينه احوال خروج چنگز خان و استيلاى او بر اقاليم و جلوس قاآن و كيوك خان و كيفيّت وقايعى كه در عهد ايشان بود بحسب معرفت مسطور شد و احوال سلاطين خوارزم و غير ايشان از طرفنشينان براندازهء وقوف از ابتداى كار تا انتهاى روزگار هريك مذكور گشت اكنون درين مجلّد ديگر ذكر جلوس پادشاه جهان منكو قاآن . . . ياد كرده مىشود » ، و چون وقايع مشار اليها كه مصنّف گويد در « مجلّد پيشينه » مذكور شد عبارت است از مجموع وقايع هردو مجلّد اوّل و ثانى پس اين عبارت تقريبا صريح است در اينكه جلد اوّل و دوّم حاليّه در نظر مصنّف يك مجلّد ( « مجلّد پيشينه » ) محسوب ميشده است و جلد سوّم حاليّه « مجلّد ديگر » ، ديگر آنكه مصنّف در ابتداى جلد سوّم مثل اينكه شروع در كتاب جديدى مىكند ديباچهء منعقد ساخته و افتتاح به حمد و صلوة و غير ذلك مىنمايد و حال آنكه در ابتداى جلد دوّم اصلا حمد و صلوة و ديباچهء در بين نيست و بغتة بدون هيچگونه فصل و امتيازى بين دو جلد از تاريخ جغتاى ( در آخر جلد اوّل كنونى ) بتاريخ خوارزمشاهيّه ( ابتداى جلد دوّم كنونى ) مىجهد ، و ديگر آنكه سه نسخه از نسخ كتابخانهء ملّى پاريس يعنى د ه و بخصوص ه كه ظاهرا از روى نسخهء قديمى معاصر مصنّف استنساخ شده است همه جلد اوّل و دوّم را يك جلد فرض كرده و در آخر جلد دوّم نوشتهاند « تمام شد مجلّد اوّل » چنان كه تفصيل آن در متن مذكور است ، حال اين قرائن متناقضه را بچه حمل توان كرد و جمع بين آنها چگونه توان نمود ؟ به نظر راقم سطور چنين ميرسد كه جهانگشاى در اصل تقسيمى كه خود مصنّف كرده بوده آن را در دو جلد قرار داده بوده است ولى بعدها نسّاخ براى سهولت استنساخ و تفكيك اجزاء متقاربة المقدار كتاب از يكديگر جلد اوّل را كه حجما دو مقابل جلد دوّم ( يعنى جلد سوّم حاليّه ) بوده و مشتمل بوده بر تاريخ دو طبقهء مستقلّ از ملوك يعنى خوارزمشاهيّه و مغول آن را از مفصل بين اين دو تاريخ