سلجوقيّهء عراق است ولى مشحون است بحشو و زوايد فوق العادهء خارج از موضوع چنان كه فقط ديباچهء آن قبل از شروع در تاريخ 37 ورق بزرگ است « 1 » از جملهء 179 ورق مجموع كتاب ، و يك خاتمهء مفصّلى قريب 25 ورق « 2 » در آخر كتاب ملحق است در آداب منادمت و شطرنج و نرد و علم خطّ و غيرها ، و در متن تاريخ نيز آن اندازه اشعار و امثال فارسى و عربى و احاديث و كلمات قصار و مواعظ حكما و قصايد طوال از خود در مدح سلطان غياث الدّين كيخسرو و نحو ذلك بعنف و غالبا بدون ادنى مناسبتى با سابقه و لاحقهء كلام گنجانيده كه اغلب اوقات رشتهء اصل تاريخ بكلّى از هم ميگسلد و زمام سوق حكايت از دست خواننده رها مىشود ، و هرچند اصل انشاء كتاب بسيار متين و سلس و يكى از بهترين اساليب انشاء فارسى است و نيز موضوع كتاب و اطّلاعات نفيسهء مضمّنه در آن در باب خود عديم النّظير است چه مصنّف خود معاصر سلجوقيّه و خطّاط و نقّاش مخصوص سلطان طغرل آخرين سلجوقيّهء عراق بوده است ولى بدبختانه چنان كه گفتيم بواسطهء اكثار از ادخال حشو و زوايد در هر قدم و افراط از ايراد جمل معترضه در هر موقع فى الواقع اين كتاب بدين نفيسى تا اندازهء كسالتانگيز و ملالآور شده است و ظاهرا به همين ملاحظه بوده است كه باوجود آنكه خود مصنّف در ديباچه توصيهء اكيد در عدم اختصار كتاب خود نموده چنان كه گويد « 3 » : - « و دعاگوى دولت ابو بكر محمّد بن سليمان الرّاوندى تاريخهاء دولت سلاطين آل سلجوق مىنويسد بر سبيل اختصار و صد هزار لعنت بجان و خان و مان و زن و فرزندان آنكس مىفرستد كه ازين كتاب حرفى يا كلمهء حذف كند يا زيادت و نقصانى نويسد يا طعنى زند و تصرّفى كند » مع ذلك تا آنجا كه در نظر
هامش
است ، در اواخر كتاب بعضى اوراق جابجا صحّافى شده است و صواب در ترتيب اوراق از قرار ذيل است : 153 ، 161 ، 155 - 160 ، 154 ، 162 ،
( 1 ) اوراقb1 -b37 ،
( 2 ) اوراقa154 -a179 ،
( 3 ) ورقb28 ،