شرح حال ناظم الاسلام كرمانى
محمد ملقب بناظم الاسلام پسر على « 1 » كرمانى الاصل ، از فضلا و مؤلفين معروف كرمان است كه در نيمهء آخر قرن سيزدهم هجرى قمرى در كرمان متولد گرديد . مقدمات پارسى و علوم ادبى عربى و فقه و اصول را در نزد اساتيد و مدرسين كرمانى بپايان رسانيد ، براى تكميل تحصيلات بتهران مسافرت كرد سالى چند در آنشهر بتأليف و تصنيف و تدريس گذرانيد ، افزون از ده مجلد كتاب بزرگ و كوچك از خود بيادگار گذارد و آنگاه بكرمان برگشت و سالى چند در دادگسترى بشغل قضا مشغول بود تا در آخر ماه صفر 1337 قمرى هجرى مطابق با ابان 1297 خورشيدى در مرض عام انفلوانزا در پنجاه و هفت سالگى درگذشت و در مقبرهء سيد علويه در كرمان مدفون گرديد « 2 » ، پس از اين معرفى مختصر بطور تفصيل بشرح حال ناظم الاسلام كرمانى در سه قسمت ميپردازيم :
1 - زندگانى وى در كرمان .
2 - مسافرت و اقامت چند سالهء وى در تهران .
3 - برگشت او بكرمان .
1 - زندگانى ناظم الاسلام در كرمان - در هزار و دويست و هشتاد قمرى هجرى مطابق با 1260 خورشيدى هجرى « 3 » ( ميرزا محمد كه بعدها ملقب بناظم الاسلام شد در شهر كرمان پا بعرصهء وجود گذاشت و از هفت سالگى به تحصيل خواندن و نوشتن پارسى و سپس مقدمات عربى طبق معمول عصر پرداخت . چون شوقى كامل به تحصيل داشت در بيست سالگى از تحصيل صرف و نحو و حساب ( در حدود معمول زمان ) و منطق و هيئت قديم فراغت حاصل كرد و قادر بود كه اين چند علم را تدريس كند ، در نزد ميرزا عبد الحسين بردسيرى ( ميرزا آقا خان كرمانى معروف نويسندهء انقلابى و مقتول در راه حريت ) شروع به تحصيل منطق شرح اشارات كرد ، فقه و اصول را در نزد مرحوم حاج شيخ ابو جعفر مجتهد پسر مرحوم حاج آقا احمد احمدى كرمانى رحمة اللّه عليهما تحصيل مينمود و در حوزهء درس آنمرحوم مورد توجه و اكرام استاد خود بود ببعض اخوان كوچك استاد و ديگر طلاب نيز درس ميداد ، در بيست و هشت سالگى هواى مسافرت اصفهان و تهران براى تكميل تحصيلات بسرش افتاد ، با استجازهء از استاد اخير خود عزم را جزم بر مسافرت كرد اما وصيت استاد بوى اين بود كه اگر بتواند بعتبات عاليات و بسامراء كه در آن روز بواسطهء وجود مرحوم حاج ميرزا حسن شيرازى اعلى اللّه در جته مركز علم شيعه
هامش
( 1 ) پدر ناظم الاسلام از اهل علم نبوده است .
( 2 ) نگارنده در ايراد شرح حال مؤلف بطور اختصار قبل از پرداختن بشرح حال وى بطور تفصيل در اينجا طبق روشى كه در تأليف كرمانيان نامى داشته جارى گرديد كه معمولا نخست بطور خلاصه صاحب ترجمه را معرفى و آنگاه از قديمترين اسناد نزديك به زمان وى شرح حال او را استخراج ميكرده و مينگاشته .
( 3 ) . سال 1280 قمرى مطابق با 1242 و چند ماه از 1243 خورشيدى مىشود نه 1260