است .
فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً
« 1 » سؤال 1109 : مع براى مصاحبت و اقتران است . پس معناى اقتران و مصاحبت عسر و يسر چيست ؟
جواب : سبب نزول اين آيه آن است كه مشركان بر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و يارانش طعنه مىزدند كه شما فقير و تنگدست هستيد . پس خداوند وعده داد كه به زودى پس از سختى به آسايش خواهند رسيد و خواست كه وعدهء خود را جهت تسليت مسلمين و تقويت قلوب آنان مؤكّد گرداند پس يسر و گشايش موعود را مقارن با عسر و سختى قرار داد تا نشان دهد كه بسرعت خواهد آمد .
سؤال 1110 : روايتى از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و همچنين از ابن عمر و ابن عباس و ابن مسعود نقل شده است كه : « لن يغلب عسر يسرين » به معناى اين جمله چيست ؟
اين عمل به ظاهر و بنا بر نيروى اميد است و اينكه وعدهء الهى جز بر آنچه كه لفظ به بهترين وجه تحمل مىكند حمل نمىشود و اما حقيقت قول در اين سخن است كه جمله دوّم
« إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً »
تأكيدى براى جمله اول چنان كه در مورد
« فَوَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ »
و امثال آن آمده است . و يا گفته مىشود « جاءنى رجل جاءنى رجل » كه منظور يك نفر است كه در دو جمله گفته شده است . بنابراين عسر و يسر متحد مىشوند و يا معرفه بودن عسر به خاطر اين است كه حاضر و معهود است و نكره بودن يسر به خاطر غايب و مفقود بودن و همچنين به جهت تعظيم و تفخيم آن است . و احتمال دارد كه جمله دوّم يك وعدهء جديد باشد و لذا بنا بر قولى يسر متعدد مىشود . مؤيد اينكه جمله دوّم تأكيد جمله اوّل است آن است كه در مصحف عبد الله بن
هامش
( 1 ) . سورهء شرح ، آيهء 4 - 5 : پس بدرستى كه با هر سختى آسانى وجود دارد .