اينكه : « ليد مدمن الله على اهل مكه لتكذيبهم رسول الله صلّى اللّه عليه و آله كما دمدم على ثمود لتكذيبهم صالحا عليه السّلام » . و امّا آيه
« قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها »
كلامى است كه تابع
« وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها
به عنوان استطراد و مناسبت آمده است و جواب هيچيك از قسمها نيست .
سورهء ليل
لا يَصْلاها إِلَّا الْأَشْقَى
« 1 » سؤال 1104 : چگونه خداوند فقط اشقى را اهل جهنم مىداند درحالىكه شقى نيز به آتش و عذاب جهنم دچار خواهد شد ؟
جواب : ابو عبيده گفته است : اشقى در اينجا به معناى شقى است و منظور كافر مىباشد و عرب افعل را به جاى فاعل به كار مىبرد و تفضيل را اراده مىكند . بيان اين مطلب گذشت و شاهد آن
« وَ هُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ »
در سورهء دوم مىباشد .
زجاج گفته است : اين آتش معيّنى و مرتبهاى خاص از جهنم است كه اختصاص به اشقى دارد ولى اين سخن را آيه
« وَ سَيُجَنَّبُهَا الْأَتْقَى »
رد مىكند چرا كه اتقى از همهء آتشها بدور هستند ( و به اجماع مفسران منظور ابو بكر است ) . « 2 » و لذا زمخشرى گفته است : اشقى به معناى شقى نيست بلكه به همان معناى خودش مىباشد و مراد ابو جهل و امية بن خلف است . پس آيه براى موازنهء بين دو حالت اعظم متقين و اعظم مشركين آمده و دو صفت متناقض را به صورت مبالغه ذكر كرده است . و اين اشقى را مختص آتش قرار داده و
هامش
( 1 ) . سورهء ليل ، آيهء 15 : و هيچكس در آن آتش نيفتد مگر شقىترين افراد .
( 2 ) . بايد به تفاسير معتبر و روايات صحيح مراجعه نمود كه منظور از اتقى چه كسى است