و اگر بپذيريم كه مراد حيات در دنياست مرگ بر آن مقدم است چون مىفرمايد :
« وَ كُنْتُمْ أَمْواتاً فَأَحْياكُمْ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ »
ما تَرى فِي خَلْقِ الرَّحْمنِ مِنْ تَفاوُتٍ
« 1 » سؤال 1028 : با اينكه در خلقت پروردگار تفاوتهاى فراوانى ديده مىشود از قبيل اضدادى كه در اين عالم هستند و همچنين آسمانها در كوچكى و بزرگى و ارتفاع و نيز اشخاص با يكديگر تفاوت دارند ، چگونه مىفرمايد :
در خلقت خداوند تفاوتى نمىبينى ؟
جواب : مراد از تفاوت در اينجا خلل و عيب و نقصان در مخلوق خداوند يعنى آسمانها است و لذا مىفرمايد :
« فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرى مِنْ فُطُورٍ »
يعنى آيا شقوق و در آسمان مىبينى ؟
أَ أَمِنْتُمْ مَنْ فِي السَّماءِ
« 2 » سؤال 1029 : چگونه خداوند جايگاه خود را در آسمانها معرفى مىكند درحالىكه او نه در آسمان است و نه غير آسمان و منزّه از مكان است ؟
جواب : ملكوت خداوند در آسمان است كه محل فرشتگان و عرش و كرسى و لوح و قلم پروردگار است و از آنجا قضا و قدر و كتابها و اوامر و نواهى و نازل مىگردد .
جواب دوّم : مخاطبان قايل به تشبيه بوده و اعتقاد داشتند كه خداوند در آسمان است و خداوند بر حسب اعتقاد آنها با آنان سخن گفته است .
سورهء قلم
وَ لا يَسْتَثْنُونَ
« 3 »
هامش
( 1 ) . سورهء ملك ، آيهء 3 : در آفرينش خداى مهربان اختلافى نمىبينى .
( 2 ) . سورهء ملك ، آيهء 16 : آيا از كسى كه در آسمان است ايمن هستيد ؟
( 3 ) . سورهء قلم ، آيهء 18 : و استثناء نكردند .