به خدا سوگند كه قيامت آنچنان بر مؤمن آسان گرفته مىشود كه به اندازه يك نماز واجب كمتر طول مىكشد . و در روايتى از ابن عباس آمده است :
يومان ذكرهما الله تعالى فى كتابه و انى اكره اقول فى كتاب الله بما لا اعلم .
الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ
« 1 » سؤال 771 : وجود شرور و معاصى چگونه با مخلوقات زيباى الهى توجيه مىشود ؟
جواب : احسن در اينجا به معناى احكم و اتقن است خواه خلقه بخوانيم يا خلقه ، پس به معناى زيبا نيست .
جواب دوّم : در اينجا تقديرى وجود دارد و آن اينكه : احسن الى كل شىء خلقه يعنى نسبت به هر چيز خلقت آن را نيكو قرار داد .
جواب سوّم : احسن به معناى علم است چنان كه مىگويند : فلان لا يحسن شيئا فلان چيزى نمىداند . و حضرت على عليه السّلام مىفرمايد : قيمة كل امرئ ما يحسنه يعنى ارزش هر انسانى به آن اندازه است كه چيزى مىداند .
پس معناى آيه اين است كه : خداوند به خلقت همه چيز آگاه است .
يا به اين معنى است كه : خداوند به هر چيز كه آفريده آگاه است و از كسى اين آگاهى را كسب نكرده است . اين دو جواب فقط در مورد خلقه درست است .
مِنْ سُلالَةٍ مِنْ ماءٍ مَهِينٍ
« 2 » سؤال 772 : چرا در اينجا خلقت آدمى را به آبى پست ولى در جاى ديگر به گل نسبت مىدهد و مىفرمايد :
مِنْ سُلالَةٍ مِنْ طِينٍ
؟
جواب : در اين آيه خلقت فرزندان آدم مراد است ولى در جاى ديگر
هامش
( 1 ) . سورهء سجده ، آيهء 6 : خداوندى كه خلق هر چيز را زيبا قرار داد .
( 2 ) . سورهء سجده ، آيهء 8 : از قسمتى از آب پست ( آفريديم انسان را ) .