گفته مىشود كه وجود داشته باشد و كسى از آن بىاطلاع باشد چنان كه مىگوييم : زيد به عربى يا رياضيات يا شعر و امثال اينها علم ندارد .
جواب : معناى اين جمله اين است كه اينها علم ندارند چون اين مطلب از چيزهايى است كه تعلق علم به آن مستحيل مىباشد ، چرا كه انتفاء علم به يك چيز يا به خاطر جهل به راههاى رسيدن به آن است و يا به واسطه محال بودن تعلّق علم به آن ، چون فى نفسه محال است كه علم به آن تعلق گيرد و اين مورد از همين قبيل است كه محال است علم به فرزند داشتن خداوند تعلق گيرد چون ندارد .
ثُمَّ بَعَثْناهُمْ لِنَعْلَمَ أَيُّ الْحِزْبَيْنِ أَحْصى لِما لَبِثُوا أَمَداً
« 1 » سؤال 582 : خداوند از ازل عالم به همه چيز است چرا مىفرمايد : آنها را زنده كرديم تا بدانيم كه كداميك از دو حزب مىتوانند مقدار توقّف در غار را بهتر حساب كنند ؟
جواب : معناى علم در اينجا علم مشاهده است . يعنى همانطوركه علم غيب به اين مطلب داريم علم مشاهده هم داشته باشيم .
فَابْعَثُوا أَحَدَكُمْ بِوَرِقِكُمْ هذِهِ
« 2 » سؤال 583 : چرا به جاى احدكم در اينجا واحدكم نفرموده است ؟
جواب : چون منظور يك نفر نامعيّن است ولى اگر واحدكم مىفرمود دلالت بر فرستادن رئيس و يا سرپرست و مهتر آنها مىكرد . عرب مىگويد :
رأيت احد القوم : يعنى ديدم يكى از افراد قوم را ولى نمىگويد : رأيت واحد القوم مگر آنكه منظور رئيس و پيشواى قوم باشد .
هامش
( 1 ) . سورهء كهف ، آيهء 12 : پس آنها را ؟ ؟ برمىانگيزينيم تا بدانيم كه كداميك از آن دو حزب در مورد زمان درنگ خود حساب دقيقترى دارند .
( 2 ) . سورهء كهف ، آيهء 19 : پس بفرستيد يكى از خودتان را با اين پول .