سورهء كهف
وَ لَمْ يَجْعَلْ لَهُ عِوَجاً
« 1 » سؤال 580 : قيم به معناى مستقيم همان معناى كج نبودن و كجى نداشتن است . يعنى اگر استقامت ثابت شود عوج نفى مىگردد . چون عوج معنوى مثل عوج در امور خارجى است و مراد از عوج در اينجا نفى اختلاف و تناقض در معانى قرآن است كه از صواب و حكمت خارج نمىشود . البته اين آيه با تقديم و تأخير هم قرائت شده است و آن اينكه :
الحمد لله الذى انزل على عبده الكتاب قيما و لم يجعل له عوجا . . .
( به هر تقدير با وجود يكى از اين دو چه نيازى به ذكر ديگرى بود ) ؟
جواب : فراء گفته است : معناى قيّما اين است كه قرآن قائم بر كتب آسمانى و مصدّق و شاهد صحت آنها و ناسخ برخى از دستورات آنان است .
پس طبق اين معنى ديگر تكرار لازم نمىآيد ولى بنا بر قول مشهور كه قيّما همان معناى نفى عوج است جمع بين اين دو تأكيد است خواه تقديم و تأخير در آيه وجود داشته باشد يا نداشته باشد . و اما قيما كه نصب داده شده به خاطر فعلى متعدّد است كه آن را نصب داده و آن اين بوده است :
و لكن جعله قيّما . پس يا بايد اين فعل را در تقدير بگيريم و يا به تقديم و تأخير قائل شويم و گرنه معنى اين است :
ما لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ
« 2 » سؤال 581 : اتخاذ ولد از سوى خداوند محال است . پس چگونه مىفرمايد : آنان به اين مطلب علم ندارند ؟ درحالىكه علم نداشتن به موردى
هامش
( 1 ) . سورهء كهف ، آيهء 1 : حمد خداى را كه قرآن را بر بندهاش نازل كرد و آن را ناراست قرار نداد در حالى كه قيّم است . . .
( 2 ) . سورهء كهف ، آيهء 5 : آنها به آن علم ندارند .