جواب : زمان دعاى اوّل ، سرزمين مكّه خشك و باير بود لذا ابراهيم عليه السّلام از خداوند درخواست كرده كه آنجا را يك شهر و يك سرزمين امن قرار دهد ولى در هنگام دعاى دوّم ، مكّه شهر شده ولى امن نبوده است و لذا درخواست امنيّت براى آن شهر كرده است و يا اينكه امن بوده و حضرت استمرار و دوام امنيّت را خواسته است و البته مدنى بودن سورهء بقره و مكّى بودن سورهء ابراهيم موجب تنافى و تضاد نمىشود چرا كه آن حضرت به همان ترتيب كه ذكر گرديد دعا فرموده است ولى نقل اين دعاها در قرآن كريم به همان ترتيب واقع نشده است يا اينكه بخشهاى مكى اين سوره قبل از هجرت نازل شده و لذا مدنى نسبت به آن متأخر محسوب مىگردد و مقدارى از آن بعد از فتح مكه نازل شده پس نسبت سورههاى مدنى متأخر محسوب مىگردد . پس نمىتوان گفت كه سورهء ابراهيم از سورههاى مكى است كه قبل از هجرت نازل شده است .
وَ إِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ
« 1 » سؤال 29 : با اينكه حضرت ابراهيم عليه السّلام به مقام رسالت و خلّت رسيده بود چگونه خداوند او را در آخرت از صالحان دانسته است ؟
جواب : زجاج گفته است : مراد از الصالحين در اين آيه شريفه الفائزين است ( يعنى ابراهيم در آخرت از رستگاران است و رستگارى در آخرت معنى پيدا مىكند چرا كه روز رسيدن به جايزه و برنده شدن آن روز است )
فَلا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ
« 2 » سؤال 30 : مرگ در اختيار انسان نيست تا اينكه از آن معين شود كه بر صفت خاصى باشد يا نباشد پس چگونه خداوند از يك گونهء آن نهى فرموده
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء 130 : و او در آخرت از صالحان است .
( 2 ) . سورهء بقره ، آيهء 132 : نميريد مگر آنكه در حال مسلمان بودن باشيد .