وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعاً
« 1 » سؤال 423 : ذكر كلمهء جميعا پس از ذكر كلمه كلهم چه فائدهاى دارد درحالىكه كلهم شمول و احاطه را مىرساند ؟
جواب : كل شمول و احاطه را مىرساند ولى بر وجود ايمان آنان به صفت اجتماع دلالت ندارد درحالىكه جميعا دلالت بر اين صفت نيز دارد .
چنان كه مىگوئى : « جاءنى القوم جميعا » يعنى با يكديگر و همگى با هم آمدند . در مورد سجدهء فرشتگان مىفرمايد :
فَسَجَدَ الْمَلائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ
« 2 »
قُلِ انْظُرُوا ما ذا فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
« 3 » سؤال 424 : چگونه چنين امر و دستورى مىتواند صحيح باشد درحالىكه ما آنچه را كه در آسمانها و زمينهاست نه مىشناسيم و نمىبينيم ؟
جواب : منظور چيزهاى است كه قابل مشاهده با چشم هستند مثل ماه و خورشيد و ستارگان و كوهها و درياها و معادن و حيوانات و نباتات و امثال اينها كه بر وجود صانع و توحيد و قدرت عظيم او دلالت مىكند پس بايد بواسطه اين ديدنىها استدلال به ماوراى آنها كرد .
وَ إِنْ يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلا كاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ وَ إِنْ يُرِدْكَ بِخَيْرٍ فَلا رَادَّ لِفَضْلِهِ
« 4 » سؤال 425 : چرا در اين آيه « مسّ » در مورد ضرر و « اراده » در مورد خير استعمال شده است ؟
جواب : چون مسّ و اراده هر دو هم در مورد خير و هم در مورد ضرر
هامش
( 1 ) . سورهء يونس ، آيهء 99 : و اگر پروردگار تو مىخواست همه آنان كه در زمين بودند ايمان آورند .
( 2 ) . سورهء حجر ، آيهء 30 : پس همه ملائك سجده كردند .
( 3 ) . سورهء يونس ، آيهء 141 : بگو بنگريد به آنچه در آسمانها و زمين است .
( 4 ) . سورهء يونس ، آيهء 107 : و اگر خدا بر تو ضررى خواهد كسى نمىتواند آن را بر طرف سازد و اگر ارادهء خيرى كه كند كسى نمىتواند آن را ردّ نمايد .