گفت كه زبان پارسى امروزه نوه زبان پارسى قديم است علماء زبانشناسى براى فهماندن درجه اشتقاق « طبقه » را نيز اصطلاح كردهاند مثلا ميگويند زبان فارسى امروزه زبان ايرانى و از طبقه سوم است زيرا اين طبقه روى دو طبقه ديگر كه زبان پهلوى و پارسى قديم باشد نهاده شده است اما جهت عمده تغيير زبان بمرور ايام از اين است كه انسان طبعا مايل است حتى المقدور از زحمت خود كاسته با صرف كمترين وقت بيشترين نتيجه را بگيرد و چون لغات زبانهاى اولى طولانى و صعب التلفظ است بمرور اين لغات از كثرت محاوره سائيده شده مختصر و سهل التلفظ ميگردد و صرف اسما ضماير از ميان ميرود اين تغيير غالبا از روى قواعد معينى است يعنى حروفى به كلى ميافتد و حروف معينى مبدل به حروف معينى ميگردد مثل اينكه شاه را در زمان هخامنشيها خشياثيه مىگفتند و همين كلمه است كه به اين صورت ساده و مختصر امروزه درآمده است و به همين منوال خشثر شهر « 1 » و مىنيوچيترا منوچهر شده و قس عليهذا پس از اين مقدمه مختصر باصل مقصود پرداخته گوئيم زبانهائيكه در ازمنه قديمه در ايران استعمال مىشده از اين قرار است : اول پارسى قديم كه زبان كتيبههاى شاهان هخامنشى است . دوم زبانيكه آوستا در آن نوشته شده . سوم زبان پهلوى يعنى زبانى كه معمول دوره اشكانيان و ساسانيان بوده و كتيبههاى شاهان ساسانى و شرح آوستا ( زند ) و كتابهائيكه در تورفان يافتهاند در آن زبان نوشته شده .
پارسى قديم - از جهت صور و صرف اسماء و غيره زبان قديمى محسوب و به زبان آوستائى و سانسكريتى نزديك است زيرا هر سه زبان از زبان آريانى آمده و در عرض يكديگر واقع است سانسكريت زبان شعبه هندى مردمان آريانى بوده و كتب مذهبى اين مردمان در اين زبان نوشته شده راجع به زبان پارسى قديم
هامش
( 1 ) - شهر بمعنى مملكت استعمال مىشد مثل ايران شهر و غيره