پهلوى بود منتهى با اين خط گاهى تنها لغات پهلوى نوشته ميشد مثل كتابهائى كه در آسياى وسطى پيدا شده و گاهى لغات پهلوى و آرامى با هم كه زوارش نام داشته بايد در نظر داشت كه در هرحال زبان كتيبهها و تحريرات زبان پهلوى بود زيرا در موقع خواندن هميشه پهلوى ميخواندند و اينكه سابقا تصور ميكردند كه زوارش زبانى بوده مخلوط از آرامى و پهلوى بر خلاف حقيقت است آن را خط مخصوصى هم نميتوان دانست زيرا كلمات آرامى به خط پهلوى نوشته ميشد زوارش را ميتوان به رمز حروفى تشبيه كرد كه چند حرفى مينويسند ولى معنائى را كه معين شده حاصل ميكنند به سياقنويسى هم بىشباهت نيست كه ماة يا الف مينويسند و صد يا هزار ميخوانند اصطلاح علمى اين نوع خط ايديوگرام « 1 » است يعنى علامتى كه دلالت بر مفهومى يا كلمهء مينمايد علامات خط پهلوى ظاهرا 25 است ولى از آنچه كه گفته شد معلوم است كه در واقع بالغ بر هزار است .
توضيح - آراميها مردمانى بودند از نژاد سامى كه بين فلسطين و شامات و دجله يعنى در بابل و بين النهرين و شامات سكنى داشتند زبان اين قوم داراى دو لهجه بوده لهجهء شرقى به كلدانى و لهجه غربى بسريانى معروف است زبان آراميها در عهد قديم در آسياى پيشين خصوصا در كلده و شامات خيلى متداول بود چنان كه عبريها بعضى از كتب خودشانرا در اين زبان نوشتهاند معلوم است كه زبان آرامى به زبان عبرى و فنيقى و عربى خيلى شبيه است خط آرامى منشعب از خط عبرى است امروزه اين زبان از ميان رفته و فقط در بعضى از قراء شامات زبانى نزديك به اين زبان حرف ميزنند .
هامش
( 1 ) -Idiogrammeايديوگرام