محققين تصوّر كردهاند ، كه ديوكس او همان ديااكّوى كتيبهء سارگن دوّم است ، ولى برخى در اينكه ديوكس كلّيّة شخص تاريخى باشد ترديد دارند . بهرحال ، چون اين مطلب هم مانند بسيارى از مسائل ديگر ، كه مربوط بتاريخ ماد است ، محقق نميباشد ، ما اسمى را كه هرودوت ذكر كرده ، نوشتهايم . بعد مورّخ مزبور گويد ( همانجا ) يكى از نخستين كارهاى ديوكس پس از انتخاب او بشاهى اين بود ، كه قراولان و مستحفظينى براى خود ترتيب داد و بعد مردم را بر آن داشت ، كه شهرى تأسيس كنند ( هرودوت گويد « تركيب دهند » ) و با اين مقصود محل همدان را انتخاب كرد . در اينجا بامر شاه قصرى ساختند ، كه هفت قلعه داشت ، ديوار هريك از قلاع درونى بر ديوار قلعهء بيرونى مشرف و آخرين ديوار بر تمام ديوارها مسلط بود . اين ساختمانها بوسيلهء تپهها يا صنعت انجام يافته بود . قصر سلطنتى و خزانه را در آخرين قلعهء درونى جا دادند . از هفت ديوار همدان هركدام رنگى معين داشت . كنگرههاى ديوار اوّل ( بيرونى ) سفيد بود ، دوّمى سياه ، سوّمى سرخ تند ، چهارمى آبى ، پنجمين سرخ باز ، ششمين سيمين رنگ ، هفتمين زرّينگون . اين نوع رنگآميزى را در بابل علامات سيّارات سبعه ميدانستند و برج معبد معروف ( بيرس نمرود ) در بابل به اين رنگها ملوّن بود ، ولى در همدان رنگآميزيهاى مزبور را برحسب تقليد كرده بودند . در باب اندازهء ديوارها هرودوت گويد ، كه بزرگترين ديوار قلعهء همدان بحجم ديوار آتن ميرسيد . ( سكنهء آتن تقريبا سى هزار نفر بود . م . ) يكى از كارهاى ديوكس اين بود ، كه بتقليد دربار آسور مراسمى براى پذيرائى مقرر داشت ، مثلا روبرو شدن با شاه ، خنده كردن ، آب دهن افكندن در حضور او ممنوع شد و عرائض را ميبايست بشخصى ، كه معين شده بود ، بدهند ، تا او بشاه برساند . ديوكس خود بشخصه بعرائض رسيدگى ميكرد ، بدين ترتيب ، كه مردم عرائض خود را نوشته بشخصى ، كه معين شده بود ، ميدادند .
شاه اين عرايض را خوانده ، بعد رسيدگى كرده حكم خود را مينوشت و عرايض را پس ميفرستاد . در موقع وقوع جنايات ، مقصر را بحضور خود ميطلبيد و پس از رسيدگى مجازات مقصر را برحسب تقصيرش معين ميكرد . اين ترتيبات را مقرر
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى ) — صفحة 177
مساهمون: حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
ص١٧٧