داشته بود ، تا اشخاصى ، كه با او مساوى بودند ، يا با او تربيت يافته بودند و ديوكس از حيث نژاد بر آنها برترى نداشت ، او را نبينند و بر آنها برتريش گران نيايد ، زيرا تصوّر ميكرد كه اگر او را نبينند ، گمان خواهند كرد ، ديوكس موجودى است غير از آنها . از گفتههاى هرودوت و اطلاعات ديگر استنباط مىشود ، كه سلطنت طولانى اين شاه صرف جمعآورى و متحد كردن طوائف پراكندهء ماد شده . در اين راه ديوكس بواسطهء حزم و احتياط بهرهمند بود ، و چون سنّا خريب پادشاه آسور بجنگهاى متمادى با بابل و عيلام اشتغال داشت ، فرصت نمييافت بفكر كوهستانهاى دور و سخت ماد بيفتد ، بخصوص كه دولت ماد باج خود را ميپرداخت و بهانهاى براى لشكركشى آسوريها به اين مملكت نبود . فقط يك دفعه آسوريها به الّيپى « 1 » ، كه با ناحيهاى از كرمانشاه امروزى تطبيق شده ، آمدند و ، چون ماد آرام بود ، از آنجا تجاوز نكردند . مدت سلطنت اين شاه از 708 يا بقولى از 701 تا 655 ق . م بود .
همدان
راجع بهمدان لازم است گفته شود : اوّل دفعهاى ، كه اسم اين محل برده شده ، در كتيبهء تيگلاتپالسر اوّل است ( در حدود 1100 ق . م ) .
اين پادشاه آسور اسم آن را امدانه ذكر كرده . در كتيبههاى هخامنشى اسم اين شهر را هگمتان نوشتهاند ، ولى بعضى تصور ميكنند ، كه هنگمتان تلفظ ميشده .
هرودوت اسم آن را آگباتان ضبط كرده . بنابراين ، تاريخ شهر مزبور تا قرن يازدهم ق . م صعود مىكند و در ميان شهرهاى قديم ، كه اكنون هم ايستادهاند ، نظاير همدان نادر است و تاريخ بناى روم هم ، چنان كه معلوم است ، از اواسط قرن هشتم ق . م بالاتر نميرود . همدان در پاى كوه الوند واقع است و كوه مزبور از سنگ خارا است .
ارتفاع آن را از سطح درياى اقيانوسى 12 هزار و از سطح شهر همدان شش هزار پا معين كردهاند . الوند را در آوستا ائورونت « 2 » ناميدهاند و اين اسم شايد اسم مادى كوه مزبور بوده . يونانيها اسم كوه مزبور را ارنتس « 3 » ضبط كردهاند و بايد مصحف ائورونت باشد . راجع بهمدان بايد گفت ، كه مورّخين ارمنى ، و اخيرا راولينسن
هامش
( 1 ) -Ellipi .( 2 ) -Aurvant .( 3 ) -Orontes .