سه تن بلژيكى را كه مشهورتر ايشان نوز بود براى نظم گمرك و ضرابخانه و پستخانه بايران آورد . اگرچه نوز چنان كه بعد خواهيم ديد در ايران از حدود اختيارات خود خارج شد و در راه استفادهء شخصى و خدمت باجانب افتاد ليكن اساس گمرك و پستخانهء امروزى ايران را بايد از او و مستشاران ديگر بلژيكى كه بتوسط امين - الدوله بايران آمده بودند دانست .
اقدامات امين الدوله براى تعيين ميزان دخل و خرج مملكتى و تنظيم بودجه و جلوگيرى از رشوه و مفتخوارى و تأسيس عدليه مخصوصا محدود ساختن مواجب و مستمريات اطرافيان شاه موجب تحريك دشمنى ايشان شد و اعوان امين السلطان هم كه براى برگشتن او دست و پا ميكردند آتش را دامن ميزدند تا آنكه شاه در 1316 امين الدوله را از كارها بر كنار نمود و امين السلطان را از قم بطهران احضار و بصدارت برقرار كرد .
صدارت دوم امين السلطان در عهد مظفر الدين شاه از 1316 تا 1321 طول كشيد و در اين دوره كه او بلقب اتابك اعظم نيز ملقب شد حال بدبختى و نكبت ايران چندين برابر از سابق بيشتر گرديد چه امين السلطان بجاى آنكه براى بىپولى و پريشانى احوال كشور از طريق اصلاحات داخلى و بريدن دست دزدان و رشوهخواران چارهاى بينديشد دست به كار استقراض از خارجه زد چنان كه در 1318 و 1320 دو فقره قرض منحوس از دولت روسيه كرد و عوايد گمرك شمال ايران را براى استهلاك اين قرضها در حقيقت در اختيار روسها گذاشت و مستشاران بلژيكى حكم مأمورين روسيه را در ادارهء گمرك و تجارت پيدا كردند و نوز تا آنجا قدرت پيدا نمود كه در 1321 وزير گمرك ايران شناخته شد .
اما پولى كه از وجه اين قرضها عايد گرديد همه صرف پرداخت مواجب مفتخواران و دو سفر بىنتيجهء شاه بفرنگستان ( در 1318 و 1320 ) گرديد و دينارى از آن بخير و صلاح مملكت خرج نشد .
غير از اين دو قرض كه از روسيه بود در 1318 قرض ديگرى نيز از انگليس
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى ) — صفحة 850
مساهمون: عباس إقبال آشتياني
ص٨٥٠