بيادگار گذارد :
1 ) خلاصة الاشعار و زبدة الافكار : اين كتاب بزرگترين و سودمندترين تذكرهييست كه در عهد صفويان ترتيب يافت . ذكرى تأليف اين كتاب را بسال 975 ه در دوران پادشاهى شاه تهماسب و بنام او آغاز كرد و كار خود را دربارهء آن تا حدود سال 1016 ادامه داد و براى كسب اطلاعاتى دربارهء شاعران بعض نواحى بدانجاها سفر كرد و چون محل اقامتش در زادگاهش كاشان مىبود بذكر شاعران آن شهر و نواحى آن توجه بيشترى نمود . - خلاصة الاشعار و زبدة الافكار هم از حيث شمارهء شاعران مذكور در آن و هم از جهت منتخبات فراوانى كه از ديوانهاى استادان متقدم در آن شده نظير ندارد و تنها عيب آن در اينست كه مير تقى الدين بسبب آنكه با نوع مثنوى ميانهء خوبى نداشت از نقل آنها جز در يكى دو مورد خوددارى نمود .
اين كتاب عظيم بيك مقدمه و چهار فصل و چهار ركن و يك خاتمه تقسيم و در آنها مجموعا از 651 شاعر متقدم و متأخر ياد شده است . در مقدمهء كتاب از سبب جمع كردن اشعار و انتخاب از ديوانهاى شاعران سخن رفته و در فصلهاى چهارگانه از « حقيقت صفات و حالات عشق » و در اركان اربعه از حالات شاعران بزرگ از عنصرى تا غزالى مشهدى سخن بميان آمده و با گشادهدستى كمسابقهيى شعر بسيار از آنان انتخاب گرديده است . خاتمهء خلاصة الاشعار مشتمل است بر ذكر شاعران عصر و زمان تأليف خلاصة الاشعار در دوازده اصل و هر اصل در دو فصل كه در آغاز آن كتاب بشاه عباس بزرگ تقديم گرديده است . مؤلف دربارهء شاعران متقدم اصرارى داشت كه براى هريك عشقى بتراشد و داستانى در آن زمينه بياورد .
على نقى كمرهيى متخلص به نقى « 1 » ( م 1029 يا 1030 يا 1031 ) از بخش متقدمين خلاصة الاشعار منتخبى ترتيب داد كه بنابر نقل تقى الدين اوحدى در عرفات مايهء رنجش تقى الدين كاشى شده اما تقى اوحدى ازين على نقى كمرهيى در
هامش
( 1 ) - دربارهء او بنگريد به همين جلد ، ص 1017 - 1024 .