دولتش كاخها و مسجدها و باغها و خيابانها در آن ساختند . ميدان نقش جهان ( ميدان شاه ) و چهار بازار را شاه عباس در سال 1011 ه و بناى مسجد شاه را در 1019 ه پىافگند و براى اقامتگاه شاهانه ساختمان هفت طبقهيى بنام عالىقاپو در كنار ميدان احداث كرد . اين شهر بزرگ تا پايان عمر شاه عباس بمرتبهيى از گسترش رسيد كه جهانگردان آن روزگار و سفيران اروپايى آن را از جملهء آبادترين و بزرگترين پايتختهاى آن روزى جهان معرفى نمودهاند .
آزادمنشى شاه عباس بزرگ نسبت بارمنيان و استفاده از آنان در امر تجارت و آبادانى ، خود يكى از عاملهاى بزرگ توسعهء اصفهان بود . شهر جلفاى اصفهان كه در جوار پايتخت ساخته شده بفرمان پادشاه كليسايى عظيم يافت و همين امر گروهى نو از ارمنيان را بدان شهر كشانيد و بر رونق بازار سوداگران اصفهان افزود . بعضى از شهرهاى ديگر ايران خاصه آذربايجان و مازندران و گيلان نيز از وجود اين مردم كوشا بىبهره نماند .
بدينگونه اصفهان در مدتى كوتاه كه از سى سال درنمىگذشت بزرگترين شهر آن روز ايران و داراى باغهاى بزرگ و دوازده دروازه و آباديهاى بسيار شد و نظير همين توسعه در ديگر شهرهاى بزرگ مانند كاشان و مشهد و تبريز و برخى از بلاد شمال و جنوب ايران بر اثر گسترش كارهاى اقتصادى و افزايش امن و امان حاصل گرديد .
شهرت جهانگير شاه عباس در كشوردارى ، و اصلاح وضع اقتصادى ايران ، و تسلط بر خليج فارس بتجارت خارجى ايران رونق بسيار بخشيد چنان كه اصفهان و بندرگاههاى خليج بارانداز بازرگانانى شد كه از اروپا و از كشورهاى همسايه مىآمدند . وى در سال 1032 ه ( 1623 م ) رابرت شرلى را براى تسريع در اجراى عهدنامهء بازرگانى با انگلستان بدان ديار فرستاد و پس از چندى نمايندهء ديگرى بنام « نقد على بيگ » به همين قصد باروپا گسيل داشت . يكى از مهمترين كالاهاى بازرگانى كه پيش از شاه عباس و خاصه در عهد او و بعد از آن باروپا فرستاده مىشد ابريشم
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — صفحة 78
مساهمون: ذبيح الله صفا
ص٧٨