از ويژگيهاى قصيده و تركيب و ترجيع در عهد صفوى بلندى و تفصيل آنهاست و همين امر باعث بود كه شاعر چند بار در آنها موضوع سخن را تغيير دهد و مسائل مختلفى را در خطاب بممدوح مطرح سازد . پيداست كه سادگى زبان و آزاد بودن شاعر از قيدهايى كه قصيدهسرايان پيشين داشتهاند ، او را درين دراز نفسى ياورى مىكرد . گاه اتفاق مىافتاد كه درين قصيدههاى بلند ، شاعر چندبار بتجديد مطلع مبادرت مىنمود .
همين سادگى زبان مايهء آن بود كه شاعران كمتر خود را بداشتن رديفهاى دشوار ملزم نمايند و التزامشان در اين مورد از انتخاب اسمهايى مثل آفتاب ، آيينه و يا فعلهايى مثل افشاند و اندازد و انداخت و همانند اينها كمتر تجاوز مىنمود ولى شيوهيى كه پيشينيان در التزام كلمهها و تركيبهاى دشوار [ مثل موى و مور ، شتر گربه ، شتر حجره ] براى اثبات مهارت خود در شعر داشتند در اين دوره نيز بندرت دنبال مىشد « 1 » .
قصيدههاى مصنوع
ازين مقدّمه مىتوان دريافت كه ساختن قصيدههاى مصنوع درين دوره كم و بيشتر منحصر بآغاز آن عهد بود ، و چنان كه پيش ازين ديدهايم « 2 » شاعرانى مانند اهلى شيرازى ( م 942 ) « 3 » و عيشى هروى « 4 » ( معاصر شاه اسمعيل صفوى ) قصيدههايى مصنوع بپيروى از سيّد ذو الفقار شروانى و سلمان ساوجى در ستايش سلطان حسين بايقراى تيمورى و شاه اسمعيل صفوى داشتهاند .
اندكى بعد شاعرى ديگر بنام جنونى بدخشى معمائى كه در خدمت همايون پادشاه گوركانى بسر مىبرد و ستايشگر او بود ، دنبالهء كار را درين مورد گرفت .
وى قصيدهيى ساخت در سى و هشت بيت در ستايش همايون و صنعتهايى كه سيّد -
هامش
( 1 ) - بنگريد به همين جلد ، ص 551 - 552 .
( 2 ) - همين كتاب ، ج 4 ، ص 183 - 186 .
( 3 ) - ايضا ، ج 4 ، ص 447 - 455 .
( 4 ) - ايضا ، ج 4 ، ص 461 - 462 .