دربارهء مدعيان تصوف نظرهاى خاص داشت كه ضمن بيان احوال او در روضات - الجنات به صورت تلخيص آمده است . ميرزا محمد باقر خوانسارى نيز لحنى مدافعه آميز از اين عالم فاضل نشان داده چنان كه با مراجعه بترجمهء حالش در روضات آشكار مىشود « 1 » . كسان ديگرى هم مانند شيخ حرّ عاملى با همهء دشوار خوارى كه در بيان مقام علمى عالمان داشت ، در امل الآمل ؛ و سيد عليخان شيرازى در سلافة العصر از فيض با احترام بسيار ياد كردهاند .
اثرهاى ملا محسن فيض ، همچنانكه گفتهام ، متعدّدست و پيش ازين بعضى را بمناسبت ذكر كردهام . از آثار ديگرش ذكر اين كتابها در اينجا مناسبست : كتاب علم - اليقين در چهار مقصد شناخت خداوند ، شناخت فرشتگان ، شناخت پيامبران و كتابها - يشان ، شناخت روز شمار كه جستارهايى از دانش كلام را با شيوهء عرفانى و فلسفى دربر دارد . - كتاب انوار الحكمة كه خلاصه و برگزيدهييست از علم اليقين . - كتاب المعارف كه آن نيز كوتاه شده از علم اليقين است . - كتاب عين اليقين يا « الانوار و الاسرار » دربارهء بنيادهاى علم و شناخت آسمانها و زمين و آنچه ميان آنهاست همراه با گفتار - هاى حكمى و برهانهاى عقلى و مكاشفههاى ذوقى كه بتوصيهء مؤلف بايد از نااهل پنهانش داشت زيرا بنظروى « هو مخّ العلم و لبّ الحكمة و لباب المعرفة و عين الحق
هامش
( 1 ) - خاصه در ص 99 - 100 از جلد مذكور كه در آن دفاعى خردمندانه از فيض و صدرا دربارهء اتهام آنان بتصوف كرده و ميان اهل عرفان و حقيقت و صوفيان حرفهيى تميزى عالمانه داده و كلمات الطريفهء فيض و كتاب « كسر اصنام الجاهليهء » ملا صدرا را دليل قاطع صوفى نبودن آندو شمرده و آنگاه بر شيخ يوسف بحرانى صاحب لؤلؤة البحرين تاخته و ازينكه ملا صدرا و ملا محسن را از جماعت صوفيان پنداشته سخت بشگفت افتاده و گفته است علت اين اشتباه دورى شيخ يوسف از طريقهء ارباب معقول و فرق ننهادن ميان مكاشفههاى صاحبان علم و فهم و بىرسميهاى نادانان و كانايان و تفاوت بين بهشتيان و دوزخيان و جدايى ميان راستگويان و دروغپردازان بود و آنگاه اين عبارت را از يكى از كتابهاى رجال دربارهء براءت فيض از انتساب بصوفيان نه عارفان شاهد آورده است : « كان من جهابذة المحدثين رمى بالتصوف و حاشاه ثم حاشاه ، بل هومن العرفاء الاماجد . . . » روضات ، ج 6 ، ص 99 - 100 .