- الحد فلان - از حق منحرف شد - إِلْحَاد - دو گونه است :
1 - انحراف از پرستش خداى و تمايل به شرك .
2 - الحاد و شرك ورزيدن به خداوند از راه وسائل و اسباب « 1 » .
هامش
( 1 ) - الحاد بمعنى دوم يعنى شرك ورزيدن به خداوند از راه علل و اسباب همين بيمارى مزمنى است كه اغلب مردم در اثر غفلت به آن گرفتارند و على عليه السّلام در نامهاى كه به موسى اشعرى فرماندار كوفه كه مردم را به تخلف از يارى مولا وادار مينموده مينويسد . « به خدا سوگند كه اين جنگ و نبرد به حق است و بدست كسى است كه به حق است » .
انه لحق مع محق - و از كسانى كه از دين و راه حق دورى ميكنند باك ندارد ( نامه 63 / 453 صبحى صالح ) .
در آيه 25 سوره حج هم بهترين نمونه الحاد را در همين معانى بيان مىكند ميگويد : كسانى كه كافرند و مردم را از راه دين خدا باز ميدارند و كعبه و مسجد الحرام را كه خداوند براى بر هم زدن اساس تبعيض در جامعه بشرى براى همه مردم از شهرى و روستائى يكسان قرار داده مانع مردم ميشوند و در آنجا با الحاد و تندى به خلق و ظلم و ستم روا ميدارند به سرنوشتى نكبت بار و عذابى دردناك دچار خواهند شد .
ابن سكيت ميگويد « مُلْحِد كسى است كه از حق عدول مىكند و آنچه را كه از حق نيست بنام حق در آن وارد مىكند . » كه تمام - تفاسير به رأى - احاديث مجعول - سخنان باطل و ناروا - بدعتهاى شوم و تفرقهانداز - آراء و ايدالوژيهاى غير الهى - نظرات و سليقهها و سنتهاى شخصى و قومى - را شامل مىشود .
( لسان العرب 3 / 388 - زمخشرى اساس البلاغه ) .
ابن اثير هم حديثى را كه ميگويد - احتكار الطعام في الحرام إلحاد فيه - در همين معنى عدول از حق و ظلم و ستم ميداند :