است مانند سيد شريف الدين نوادهء مير سيد شريف الدين على جرجانى از صدور درگاه شاه اسمعيل ، نجم السعاده يا نجم الدين رشتى يا نجم الدين زرگر وزير شاه اسمعيل و نجم الدين ثانى كه بعد از نجم الدين رشتى صدارت شاه اسمعيل يافت و عدهيى ديگر .
اهلى در سرودن انواع شعر ماهر بود . قصائد خود را باقتفاء استادان مقدم بر خود خاصه انورى و خاقانى و ظهير و كمال اصفهانى و سلمان ساوجى سرود و در غزل از استادان بزرگ پيش از خود خاصه سعدى و حافظ استقبال كرد و باقى انواع اشعار از قبيل تركيب و ترجيع و مقطعات و رباعيات و مخمس و مستزاد و ماده تاريخ و معميات نيز در ديوان او ديده مىشود .
اهلى سه قصيدهء مصنوع دارد كه به ترتيب در مدح امير عليشير و سلطان يعقوب و شاه اسمعيل صفوى سرود . قصيدهء اول را چنان كه اهلى خود در مقدمهء آن گفته ، در جواب سلمان ساوجى سروده است . قصيدهء سلمان بدين مطلع شروع مىشود :
صفاى صفوت رويت بريخت آب بهار * هواى جنت كويت ببيخت مشك تتار « 1 »
و اهلى قصيدهء خود را به اين مطلع آغاز كرد :
نسيم كاكل مشكين كراست چون تو نگار * شميم سنبل پرچين كجاست مشك تتار
و مدعى است كه آن قصيده مشتمل است بر « اصول و فروع بحور و دوايرسته كه اوزان نوزدهگانه است و تفكيك بحور آن و تعريف اقسام و حدود قوافى صحيح و معيوب و اسامى آن و انفراع صنايع و بدايع كه متقدمين در كتب جمع كردهاند و متأخرين جسته جسته باز نمودهاند ، با نوادر صنايع . . . » « 2 » .
قصيدهء دوم نيز باستقبال از سلمان و بر همان وزن در مدح سلطان يعقوب است ، در يكصد و پنجاه و چهار بيت كه صد و ده بيت از آن استخراج مىشود و مشتمل است بر همان مزايا كه در قصيدهء نخستين ديدهايم و بدين مطلع آغاز مىشود :
هواى جنت كويت نسيم عنبربار * فداى نكهت مويت شميم مشك تتار
هامش
( 1 ) - دربارهء اين قصيدهء مصنوع رجوع كنيد به همين كتاب ، ج 3 ص 339
( 2 ) - ديوان اهلى شيرازى ص 776