تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — صفحة 338

مساهمون:

ص٣٣٨
فارسى نزديك بدان . ديوان سخن تازه و كتاب فيض مجدد متضمن اشعاريست كه شاعر بعد از جمع‌آورى ديوان خود در سال ( 865 ) ساخته و همچنانكه خود پيش‌بينى كرده بود در اين دو مجموعه گرد آمده و متضمن است بر مقدارى غزل و مقطعات فارسى و عربى و رباعيات . همچنانكه گفته‌ايم شاه داعى علاوه بر اشعار فراوان خود رسالاتى در ذكر مسائل عرفانى به عربى و فارسى دارد كه بعضى از آنها در هند بطبع رسيده و از بعضى ديگر نسخى در كتا - بخانه‌ها پراكنده است . ازين رسالاتست : 1 ) اسوة الكسوة 2 ) بيان عيان 3 ) تحرير الوجود المطلق 4 ) تحفة المشتاق 5 ) ترجمة الاخبار العلوية 6 ) التلويحات الحرميه 7 ) ثمرة الجيب 8 ) جواهر الكنوز در شرح رباعيات سعد الدين حمويه 9 ) خير الزاد 10 ) سلوة القلوب 11 ) شرح گلشن راز بنام نسائم الاسحار 12 ) شرح مثنوى مولوى 13 ) طراز الايالة 14 ) الفوائد فى النقل العقائد 15 ) كشف المراتب 16 ) نظام و سرانجام 17 ) معرفة النفس و غيره . اشعار داعى اگرچه بررويهم متوسط و گاه ضعيف است ولى در ميان آثار منظوم صوفيه دور از مرتبتى نيست . اين شاعر با زبانى ساده و روان و به آسانى معانى عرفانى و وجد و حالهاى خود را در جامهء شعر جلوه مىدهد ، بىتكلف وارد در بحث‌ها مىشود و آسان نتيجه‌گيرى مىكند . لحن غزلهاى او يادآور همان سبك عارفان است كه نمونهء اعلايش را در سخن مولوى مىبينيم و حق آنست كه او را در قصائد و غزلهايش دنباله رو صوفى و پيشواى خانقاهى مقدم بر او يعنى امين بليانى « 1 » ( قرن هشتم هجرى ) « 1 » و تقريبا با همان . شور و هيجان خانقاهى و گاه با تركيبات و تعبيرات درويشانه و قلندرانه ، منهاى توانايى آن يكى ، بدانيم . در مثنويهايش مقامات مختلف معنوى صوفيان مانند رضا و تسليم و توحيد و توكل و عشق و شوق و تنبه و توبه و توجه و ترك و قناعت و تجريد و فنا مورد شرح و توضيح قرار مىگيرد و بيشتر همراهست با تمثيلات ، و حكايات ، و گاه قطعات و غزلهايى در ميانهء ابيات مثنويها وارد مىشود و بهرحال موضوع اين مثنويها شرح مسائل عرفانى و جست‌وجوى حقايق و معارف و استنتاج از بحثهاى شاعر در اين راهست . غزلها و
هامش
( 1 ) - دربارهء او رجوع كنيد به همين كتاب ج 3 ص 868 ببعد .