( 841 ه . ) و همچنان از خدمت الغ بيك برخوردار بود تا آنكه الغ بيك بعد از فوت شاهرخ بسلطنت رسيد ( 850 ه ) و سپس به شرحى كه در تواريخ مسطور است بدست پسرش ميرزا عبد - اللطيف مقتول شد ( 853 ه . ) و آن ميرزاى پدركش هم ششماه بيشتر نپاييد ، و انقلابات زمان ملاى دانشمند را از توقف بيشتر در دستگاه تيموريان منصرف ساخت و قصد خدمت در نزد سلاطين آققويونلو او را بتبريز كشانيد و سپس از جانب اوزون حسن براى عقد مصالحه فيما بين آن پادشاه مقتدر و سلطان محمد خان ثانى عثمانى ( 855 - 886 ه ) باستانبول رفت و باصرار و خواهش آن سلطان با راتبه و وظيفهء بسيار و با عزاز و اكرام تمام همانجا بماند و در مدرسهء اياصوفيه بتدريس پرداخت و در همان شهر بود تا بسال 879 هجرى درگذشت . ملا على قوشچى در ابواب مختلف علوم دينى و عقلى تأليفاتى داشت كه از مهمترين آنها رسالة فى علم الهيئة به فارسى است كه چند بار بطبع رسيده و از كتب مهم درسى بوده است . ديگر از آثارش رسالهيى فارسى در علم حساب - الرسالة الفتحيه به عربى - شرح زيج الغ بيك بنام سلم السماء است « 1 » .
شاگرد قوشچى ، عبد القادر بن حسن رويانى لاهيجى از رياضىدانان اواخر قرن نهم است و همچنانكه بلوشه مىگويد « 2 » او بايد همان نظام الدين عبد القادر جيلانى باشد كه خواند مير نام او را در شمار علماى عهد سلطان حسين ميرزا آورده است « 3 » . خواندمير مىگويد كه او در زمان سلطان حسين از گيلان بهرات رفت و در آنجا به تحصيل علوم همت گماشت و همانجا بمطالعهء فن حكمت و تنجيم پرداخت . مسلما در ذكر احوال او اشارات مذكور در حبيب السير بسيار مجمل است و او بايد پيش از شروع سلطنت سلطان حسين ميرزا درك خدمت قوشچى را كرده و در عهد سلطان حسين ( 875 - 911 ه ) در شمار مشاهير عهد درآمده باشد . از وى كتابى به فارسى مانده است بنام « زيج ملخص ميرزايى » كه آن را بنام سلطان على ميرزا نوادهء سلطان ابو سعيد تيمورى نوشت . اين زيج در چهار مقاله تهيه شده است 1 ) در معرفت تواريخ 2 ) در روش ستارهها و موضع ايشان در طول و عرض 3 ) در معرفت اعمال نجومى و توابع آن 4 ) در
هامش
( 1 ) - دربارهء او بنگريد به : فهرست نسخ فارسى كتابخانهء ملى پاريس ، ج 2 ، ص 67 - 65 ؛ متمم فهرست ريو ص 112 ؛ ريحانة الادب ج 3 ص 324 - 325
( 2 ) -Catalogue des manuscrits persans , II , 67( 3 ) - حبيب السير ، تهران خيام ، ج 4 ص 618