اينان آن معرفتايد « 1 » ، از شناخت اينان عبارت نتوان آنجا كه هست از آب پارگين و دريا بيش است ، و آنجا كه نيست از كبريت سرخ عزيزترست ، او كه ازين بهرهء ندارد هر جند هنر او بيش بود از اللّه دور تر بود ، از بهر آنك او ببدل او جيزى ديگر مىپسندد بس از آنكه برين منكرست ، و آنكه در دست دارد ميگويد كه حق اين ايد . »
تاريخ برامكه
اين كتاب نثرى بسيار ساده و روان دارد كه گويا از متن عربى ترجمه شده باشد . مترجم آن محمد بن حسين بن عمر هروى است و كتاب خود را از روايت « ابو القاسم بن غسان گردآورندهء اخبار آل برمك » نقل كرده و در سراسر كتاب بارها به اين نقل اشاره نموده است . زمان ترجمه و عهد زندگى مترجم معلوم نيست ولى شيوهء كتاب با آنكه از متن عربى ترجمه شده است ، جامع بسيارى از خصائص لغوى و انشائى قرن پنجم است ، و بعيد نيست كه اين كتاب همزمان سياستنامهء نظام الملك باشد . نسخهء منحصر اين كتاب را آقاى ميرزا عبد العظيم قريب استاد دانشگاه تهران بسال 1313 با مقدمهء مشروح طبع كرده است .
آثار خيام نيشابورى
دربارهء خيام نيشابورى و احوال و آثار او پيش ازين چند بار هرجا بمناسبتى سخن گفتهايم « 2 » از جمله آثار او بنثر پارسى اينهاست :
نوروزنامه : اين كتاب بنثر بسيار ساده و شيوايى نوشته شده است ، در بيان اسباب پيدايش جشن نوروز و كشف حقيقت آن ، و اينكه كداميك از شاهان واضع آن بوده ، و آيين آن جشن و آداب پادشاهان ساسانى درين باب ، و امثال اين مطالب . علاوهبرين در كتاب مطالب گوناگون ديگرى هم بمناسبت مذكور افتاده و از شاهان داستانى و تاريخى ايران و آيين جهاندارى ايشان و پيشهها و رسوم و فنونى كه نهادهاند ياد شده است . ازين كتاب نسخهيى منحصر در كتابخانهء برلين موجود است كه در تهران با مقدمه و حواشى آقاى مجتبى مينوى بسال 1312 شمسى بطبع رسيد . روش نگارش اين كتاب مبتنى بر سبك عمومى نويسندگان اواخر قرن پنجم است و به همين سبب انشائى روان و ساده و خالى از
هامش
( 1 ) - « ايد » بارها در كتاب مذكور بمعنى « باشد » استعمال شده است .
( 2 ) - رجوع شود به همين كتاب صحايف 295 و 310 - 311 و 523 - 535