تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — صفحة 879

مساهمون:

ص٨٧٩
به نوشتن كتب پارسى توجه كرد . بيشتر نويسندگان در همان حال كه از نوشتن كتب عربى غافل نبودند ، بتأليف و تصنيف كتبى بپارسى در فنون گوناگون توجه داشتند و حتى بعضى از آنان مانند سيد اسمعيل جرجانى اساسىترين كتب خود را در مسائل علمى به زبان پارسى ترتيب دادند . بيشتر تواريخى كه ايرانيان درين دوره تأليف كردند به زبان پارسى است و نزديك به تمام آثار مترسلان و منشيان دربارى كه همهء آنان در عربيت يدبيضا مينمودند ، بپارسى آراستهء مزيّن نوشته شد . قوت متصوفه و رواج تصوف درين عهد هم يكى از اسباب و علل مهم براى رواج نثر و تأليف كتب و مقالاتى بپارسى گرديد چنان كه از اوايل اين دوره تا پايان اين عهد چندين كتاب معتبر متصوفه بنثر فارسى نوشته شده و در آنها از مسائل مختلف مانند بيان اصول تصوف و عرفان و شرح احوال متصوفه سخن رفته است . تشكيل دولت بزرگ سلجوقى كه دبيران و متصرفان آن هميشه از تربيت يافتگان خراسان و عراق بوده‌اند ، خود وسيله‌يى بزرگ براى شيوع منشآت پارسى گرديد ، چنان كه ديگر كمتر نامه و منشور و فرمانى به زبان تازى نگاشته ميشد . اگر در دورهء پيشين وزيران و دبيران مشهور مانند ابن عميد و صاحب و وزراء و مترسلان عهد سامانى مجموعه‌هايى از رسائل خود به عربى ترتيب مىدادند ، درين دوره از مترسلان مشهور زمان چنان كه خواهيم ديد ، مجموعه‌هاى مشهورى از منشآت پارسى ترتيب مىيافت . با توجه به اين عوامل مختلف است كه بايد دورهء مورد مطالعهء ما را عهد رواج نثر پارسى در ايران و برترى يافتن آن بر نثر عربى دانست ، و وضع شديدترى را كه ازين حيث در قرن هفتم مىبينيم دنباله و مكمل وضعى شمرد كه درين دوره پيدا شده بود .

سبك نثر پارسى

نثر پارسى درين عهد تدريجا از حالت سادهء قديم بيرون ميرفت و پارسى روان و دل‌انگيزى كه در آثار دورهء سامانى مىبينيم اندك‌اندك بنثر متكلّف مصنوع ، كه آميزش بسيار با تازى يافته باشد ، بدل ميگرديد . مبدأ و منشاء اصلى تغيير سبك پارسى را درين عهد بايد رواج ادبيات عربى در ميان