سلطانى و جز آنان گاه به چند هزار تن بالغ ميشد « 1 » .
مركز مهم تجمع و خريد و فروش غلامان در اين دوره ماوراء النهر بود و عدهء غلامانى كه از ممالك مختلف ميآوردند بفراوانى غلامان ترك نميرسيد . تمام دربارها و خانههاى رجال را در اين دوره غلامان ترك فراگرفته بودند .
در ماوراء النهر بر اثر آنكه همه جاى آن را تركان احاطه كرده بودند بنده به حدى فراوان بود كه علاوه بر رفع احتياج اهالى يا امرا و رجال آن نواحى بساير بلاد اسلام هم نقل مىكردند « 2 » .
از اين غلامان بسيار مردم بامارت رسيدند و مشاغلى از قبيل سپاهسالارى قوا و حاجبى و حكومت ولايات بزرگ يافتند و حتى كار برخى از آنان بدانجا كشيد كه بخلع سلاطين و حبس و قتل آنان مبادرت كردند و از آنهاست طغرل كافر نعمت كه از غلامان غزنويان بود و عبد الرشيد بن مسعود را از سلطنت خلع كرد و بسيارى از شاهزادگان غزنوى را كشت .
در دورهء سلاجقه نيز عدد غلامان سلطانى فراوان بود و حتى بعضى از وزيران چندان غلام داشتند كه از اجتماع آنان يك قدرت جنگى بوجود ميآمد مانند « غلامان نظامى » يعنى غلامان نظام الملك طوسى كه حتى بعد از مرگ صاحب خويش قدرت خود را از دست ندادند و همين غلامانند كه بركيارق را هنگام فرار از اصفهان حمايت كردند و او را كه در حيات نظام الملك مورد حمايت آن وزير مقتدر بود بپيروى از همان سياست در برابر محمود بن ملكشاه تقويت نمودند و از اصفهان بساوه و آوه نزد اتابك « گمشتكين جاندار » كه اتابك بركيارق بود ، بردند تا او را برى برد و بر تخت سلطنت نشاند « 3 » .
هامش
( 1 ) - تاريخ بيهقى ص 482 ، 568 ، 571
( 2 ) - معجم البلدان طبع لايپزيگ ج 4 ص 401
( 3 ) - راحة الصدور راوندى طبع ليدن ، 1921 ، ص 140 . تاريخ دولة آل سلجوق تأليف عماد الدين محمد الاصفهانى اختصار فتح بن على البندارى الاصفهانى ، طبع مصر سال 1900 ميلادى ، ص 76 .