در دورهء سلاجقه عصيان و طغيان غلامان و نمكناشناسى آنان نسبت بخداوندان خود امرى عام بود و بسيارى از امرا و سركشان دورهء سلجوقى كه بعد از وفات ملكشاه و نظام الملك در ممالك آن طايفه بدعوى سلطنت برخاستند ، از همين غلامان يا ابناء آنان بودهاند و از آن جملهاند : « انر » بندهء ملكشاه كه از آن سلطان نيكوييها ديده بود و در فتنهء ميان محمود و بركيارق دخالتها داشت و با بركيارق غدرها انديشيد « 1 » ؛ و « صدقه » و « اياز » بندهزادگان بركيارق كه بعد ازو با سلطان محمد طرح قتال ريختند « 2 » ؛ و ابناء « انوشتكين طشتدار » كه در خوارزم بر خداوندان خويش قيام كردند و از آن ميان اتسز با سنجر پيمانشكنىها كرد . و ماحصل كلام آنكه تغلب غلامان و غلامزادگان در عهد سلجوقيان بشديدترين مراحل رسيد و بسيارى از آشفتگيهاى عهد سلاجقه نتيجهء تسلط و غلبه و عصيان آنان بود .
از غلامان ترك كه در اين عهد خريدارى ميشدند بصورتهاى مختلف استفاده ميشد . دستهيى از آنان بازيچهء شهوات امراى اين عهد بودند « 3 » . و رفتار بعضى از سلاطين با اين بيچارگان بسيار وحشيانه بود . از عادات سنجر آن بود كه غلامى را از غلامان برميگزيد و به دو عشق ميورزيد و مال و جان فداى او ميكرد و غبوق و صبوح با وى مىپيمود و حكم و سلطنت خود را در دست او مىنهاد ليكن چندگاهى بعد كه ديگر به كار او نمىآمد به نحوى خاص او را از ميان ميبرد . از جملهء آنان يكى مملوكى بنام « سنقر » بود كه سنجر پيش از ديدن عاشق او شد و او را به 1200 دينار خريد و بمالكش هم خلعت و مال فراوان بخشيد و فرمان داد براى سنقر سراپردهيى چون سراپردهء سلطان بزنند و هزار مملوك بخرند تا در ركاب او حركت كنند و در درگاه او بسر برند و خزانهيى مانند خزانهء سلطان براى او ترتيب كنند و ده هزار سوار بوى اختصاص دهند . دو سال بعد سنجر جميع امرا و رجال خود را فرمان داد كه
هامش
( 1 ) - راحة الصدور چاپ ليدن ص 141 - 145
( 2 ) - ايضا ص 153 - 154
( 3 ) - قابوسنامه تصحيح مرحوم هدايت ص 29