و قضات در آنجا ( يعنى در نيشابور ) بحضور او انقياد نمودندى و مناظرهء ابو بكر خوارزمى و بديع همدانى بحضور وزير ابو القاسم در سراى او بود و جملهء ايمه حاضر بودند و بديع همدانى در حق او قصيدهء گويد . . . » « 1 » . اين خاندان در بزرگداشت علم و علما اثر فراوان داشتند و غالب آنان نيز در ادب و علوم دينى مورد توجه بودند . در دورهء مورد مطالعهء ما از مشاهير اين خاندان يكى سيد اجل ركن الدين ابو منصور هبة اللّه ( متولد بسال 433 ) بود كه مادرش دختر فقيه رئيس ابو عبد اللّه محمد بن يحيى بوده است . او دو فرزند داشت ، سيد اجل العزيز ( م . 527 ) و سيد اجل يحيى ( م . 532 ) كه هر دو شاعر و داراى تصانيف بسيار بودند .
بيهقى ذكر اين خاندان و رجال متعدد آن را در تاريخ بيهق و در كتاب الانساب آورده « 2 » و علاوه بر اين خاندان بزرگ از عدهء زيادى خاندانهاى سادات در نيشابور و بيهق نيز ياد كرده است . و اصولا خاندانهاى علوى خاصه نقباى آنان در بلاد مختلف ايران و ماوراء النهر و خوارزم هريك اهميت و قدرتى داشته و مورد توجه امرا و وزراء بوده و شعرا و فضلا را تربيت ميكردهاند .
بتحقيق ميتوان گفت كه وجود خاندانهاى مختلف وزراء و صدور ، رؤسا ، فقها ، نقبا و امثال آنان در شهرها و نواحى مختلف ايران در نگاهداشت علم و علما و حفظ سنن و رسوم و آداب اثر فراوان داشته و اين بيوتات قديم و عريق در دورهء مضطربى كه عهد جنگ و ستيز و غلبه و چپاول و غارت محسوب مىشود ، بمنزلهء سدهاى سديدى بودهاند در برابر سيلهاى حوادث و مصائب و فتن .
هامش
( 1 ) - تاريخ بيهق ص 55 - 56
( 2 ) - ايضا ص 54 - 60