در ايرانست و آن را به تمام معنى بايد مقدمهء حملات سخت قبايل زردپوست در قرن هفتم شمرد ، در بعضى از نواحى ايران بازماندگانى از سلالههاى ايرانى حكومت داشتند كه هريك از آنها بنوبهء خود زود يا دير بدست امراى ترك راه ديار عدم گرفتند و يا اثر وجودى خود را از دست دادند . از جملهء اين خاندانها هستند جانشينان علاء الدولهء كاكويه حكمران ديلمى اصفهان - اتابكان يزد - ملوك شبانكاره - امراى طبرستان - امراى آذربايجان - ملوك غور .
جانشينان علاء الدولهء كاكويه
هنگامى كه غوغاى حملات سلاجقه در ايران درگرفته بود پايان عمر علاء الدوله پادشاه شجاع ديلمى اصفهان نزديك ميشد . وى در محرم سال 433 درگذشت در حالى كه از سرحدات فارس تا همدان را در اختيار خود درآورده و با مجاهدات فراوان قدرتى حاصل كرده بود .
از علاء الدوله سه فرزند باقى مانده بود بنام ابو منصور فرامرز و ابو حرب و ابو كاليجار كرشاسف . فرامرز و كرشاسف چندى با يكديگر در نزاع بودند و چون ابراهيم ينال برادر طغرل آهنگ بلاد جبال كرد ناگزير دو برادر با يكديگر از در صلح درآمدند ، اصفهان فرامرز را شد و همدان كرشاسف را ليكن كرشاسف طاقت مقاومت در برابر غزان نداشت و ناگزير بكردان جوزقان پناه برد و فرامرز نيز چندى دچار مجادله با ملك ابو كاليجار پادشاه بويى فارس بود و گاهى طاعت آن پادشاه و زمانى فرمانبردارى طغرل سلجوقى را مىپذيرفت تا عاقبت طغرلبيك بعد از آنكه از خراسان بعراق و جبال آمد و بر برادر خود ابراهيم ينال مستولى شد ، قصد اصفهان كرد و آن را در محرم سال 443 بعنف گشود ليكن با اهل اصفهان بنيكى رفتار نمود و آنجا را مقر سلطنت خود ساخت و بجاى آن ولايت نواحى يزد و ابرقو را بابو منصور فرامرز بخشيد « 1 » .
بدين ترتيب حكومت ديلمى اصفهان كه علاء الدولهء كاكويه ايجاد كرده بود بسال 443 به يزد و ابرقو انتقال يافت و از اين پس ديلميان بمنزلهء حكام سلاجقه در دو ناحيهء مذكور بسر ميبردند .
هامش
( 1 ) - ابن الاثير حوادث سال 442