گويا علت اين اشتباه و پيدا شدن چنين افسانهيى ، چنان كه آقاى فروزانفر استاد دانشگاه دريافته و بحث كرده است « 1 » ، آن باشد كه « از متعصبى شنيده يا در نوشتههاى او ديدهاند كه اسدى استاد فردوسى يعنى برتر ازو و بمنزلهء استاد اوست و آنان بىتأمل جوانب و نظر در تواريخ اين عبارت را بمعنى حقيقى پنداشته و بغلط رفتهاند ، گذشته ازينكه قدماى تذكرهنويسان و مورخين با اهميت مطلب ابدا متعرض ذكر آن نشدهاند و استادى اسدى نسبت بفردوسى نغمهء ناراستى است كه از ساز دولتشاه برآمده است ، حتى نظامى عروضى و عوفى گويا اسدى را نمىشناخته و بدين جهت از وى نام نبردهاند » .
از ميان مستشرقان نيز پرفسور چايكين « 2 » عقيدهء اته و برون را مردود دانسته و اعتقاد به دو اسدى را باطل شمرده است « 3 » .
اما ابو نصر على بن احمد اسدى بايد در اواخر قرن چهارم يا اوايل قرن پنجم ولادت يافته باشد و بهرحال دورهء بلوغ او در شاعرى مصادف بود با انقلابات خراسان و غلبهء سلاجقه بر آن ديار و برافتادن حكومت غزنويان از آن سامان ، و چون اسدى محيط مساعدى در چنين وضع نابسامان براى شاعرى نمىيافت ناگزير خراسان را ترك گفت و از مشرق به مغرب ايران روى نهاد و بار اقامت در آذربايجان افگند كه هنوز بوجود دولتهاى كوچكى كه همه مشوّق شعر و ادب پارسى بوده و ازين تاريخ ببعد چندين شاعر را تربيت كردهاند ، آراسته بود .
وى در اين سرزمين با سلاطين ذيل معاصر بوده و با آنان ارتباط داشته است :
1 - امير ابودلف پادشاه نخجوان ، اسدى اين امير را پادشاه ارمن و بزرگ تازيان و از خاندان شيبانى دانسته و چنين توصيف كرده است :
شه ارمن و پشت ايرانيان * مِه تازيان تاج شيبانيان
هامش
( 1 ) - سخن و سخنوران ج 2 ص 94
( 2 ) -M . K . I . Tchaikin( 3 ) - رجوع كنيد بمجلهء آسيايى جCCXXVIII، سال 1935 ، ص 104