از جمله مهمترين علماء علوم بلاغت و ادب در اين دوره علامه سراج الدين ابو يعقوب يوسف سكّاكى خوارزمى ( 555 - 626 ) صاحب مفتاح العلوم است . وى در انواع علوم خاصه علوم ادبيه و على الاخص علوم بلاغى متبحر بود . كتاب معتبر او مفتاح العلوم است در دوازده علم از علوم ادبيه . اين كتاب بر اثر اهميت بسيار خود بارها شرح شده است « 1 » .
در همين عهد تأليف و تدوين كتبى در علوم بلاغى به زبان پارسى نيز معمول بوده است . در اوايل اين دوره كتاب مشهورى بنام ترجمان البلاغة در بعضى از مباحث معانى و بيانى و بديعى به زبان پارسى تأليف شده است . مؤلف اين كتاب محمد بن عمر الرادويانى در اواخر قرن پنجم ميزيسته است و از كتاب او نسخهيى بتاريخ 507 هجرى در دست است كه آقاى احمد آتش استاد دانشگاه استانبول آن را بسال 1949 بطبع رسانيدهاند .
دربارهء ارزش ادبى اين كتاب بعد ازين سخن خواهيم گفت .
با توجه به همين كتاب كتاب پرارزش ديگرى در اواخر قرن ششم بدست رشيد الدين وطواط محمد عمرى كاتب بلخى بنام حدائق السحر فى دقايق الشعر تأليف شده است و آن هم در بعضى از مباحث معانى و بيانى و بديعى فارسى است . دربارهء اين كتاب هم بعد ازين سخن خواهيم داشت .
هامش
( 1 ) - كشف الظنون بند 1762 - 1768 . مفتاح السعادة ج 1 ص 163 ببعد