فصل پنجم وضع ادبى ايران از اواسط قرن پنجم تا اوايل قرن هفتم هجرى
1 - وضع عمومى زبان و ادب فارسى رواج و توسعهء ادب پارسى
دورهء مورد مطالعهء ما يكى از ادوار بسيار مهم و ارزندهء ادب فارسى است . زبان و ادبيات فارسى در اين دوره بنحو شگفتآورى توسعه و رواج يافت . اين امر معلول علتهايى است كه بعضى از آنها را ذيلا نام ميبريم :
1 - بر اثر مجاهداتى كه از اواسط قرن سوم تا اواسط قرن پنجم بوسيلهء شاعران و نويسندگان كوشا و بزرگ ماوراء النهر و خراسان و سيستان در شعر و نثر پارسى شده بود ، اساس ادب فارسى با استوارى تمام نهاده شد ، و مقدمات لفظى و معنوى براى بيان مقاصد و مفاهيم مختلف در الفاظ منظوم و منثور براى شاعران و نويسندگان دورهء بعد بنحو اتم و اكمل فراهم گشت .
2 - تعدّد امرا و خاندانهاى بزرگ و رجال ثروتمند در اين دوره وسيلهء بسيار بزرگى براى فزونى عدد شاعران و نويسندگان بود .
اين امرا و خاندانها و رجال ، داشتن مردان فاضل و نويسنده و شاعر را در دستگاه خود از جملهء لوازم رياست ميدانستند و بنابر رسمى كه در تمدن اسلامى جريان داشت ، هريك سعى ميكردند كه دستگاه آنان از اين حيث بر دستگاههاى ديگر برترى داشته باشد و همين امر خود باعث تشويق مردم به تحصيل علم و ادب و تبرّز در علوم و ادبيات شده و شاعران و نويسندگان بيشمارى پديد آورده بود كه احصاء آنان و آثارشان واقعا