دولت جانشينان عضد الدوله را در عراق برافگند و با لقب سلطانى خطبه بنام او خوانده شد و الملك الرحيم پادشاه ديلمى در بند تركمانان افتاد .
سلاجقه با سرعتى تمام توانستند فتوحات خود را تا سواحل مديترانه و سرحدات امپراطورى روم شرقى در آسياى صغير و مرزهاى متصرفات خلفاى فاطمى پيش ببرند و در حدود سال 470 هجرى يكى از وسيعترين امپراطوريهاى زمان را بوجود آورند .
از علل عمدهء اين پيشرفتهاى سريع وحدت مقاصد سران اين حكومت و حاجت شديد تركمانان بفتح بلاد پرثروت و اعتياد آنان بزندگى سخت در بيابانهاى وسيع و قطع مراحل زياد بدون احساس خستگى و سرعت عمل و جنگجويى و دلاورى تركان غز و نيز ساير قبايل ترك بود كه در خدمت سلاجقه درآمده بودند .
اين جنگاورى و فتح و پيروزى تا پايان عهد ملكشاه ( 465 - 485 ) امتداد يافت خاصه كه در دورهء او و پدرش البارسلان ( 455 - 465 ) وزير كاردان و لايقى چون نظام الملك امور مملكت وسيع سلجوقى را اداره ميكرد و سازمانى كه او براى حكومت سلجوقى ترتيب داد سلطنت آنانرا از حال سلطهء يك قوم وحشى بيابانگرد بيرون آورد و تشكيلاتى منظم بدان بخشيد .
از اواخر سلطنت ملكشاه اختلاف ميان ملكشاه و نظام الملك و حرم او تركان خاتون دختر طمغاج خان بن بغرا خان با وزير باتدبير آغاز شد . اين اختلاف بين سلطان و وزير بر سر قدرت و تسلط نظام الملك بر كشور درگرفته بود ليكن خلاف ميان او و تركان خاتون سببى ديگر داشت و آن موضوع جانشينى ملكشاه بود كه رأى وزير بر جانشينى بر كيارق قرار گرفته بود و انديشهء حرم سلطان بر جانشينى فرزند كوچكش محمود ، و همين امر هم عاقبت ببر كنار كردن خواجه نظام الملك و برگماشتن تاج الملك ابو الغنايم قمى بوزارت منجر شد . و اين امر در عين آنكه فتحى براى طرفداران سلطنت محمود محسوب ميشد براى شيعه كه نظام الملك از دشمنان سرسخت آنان و ليكن تاج الملك از خود آن قوم بود ، پيروزى مهمى بشمار ميرفت . اندكى بعد از اين واقعه يعنى در رمضان سال 485 خواجه در راه بغداد نزديك نهاوند به ظاهر با حملهء يكى از
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — صفحة 11
مساهمون: ذبيح الله صفا
ص١١