سلجوقيان
مهمترين دولت ترك كه تشكيل آن مقدمهء تحول بزرگى در تمدن اسلامى و خاصه در ايرانست ، دولت سلجوقيست . علت تسميهء اين دولت انتساب شاهان آنست به سلجوق بن دقاق . دقاق ( تقاق ) بمعنى « سخت كمان » رئيس يكى از قبايل تركمان و از مقدّمان تركان غز بوده و ميان آنان نفوذ بسيار داشته است « 1 » و بعد ازو پسرش در نزد بيغو يعنى ملك غز قربت بسيار يافت و سپس بر اثر بروز اختلاف با او با طايفهء خود و گروهى ديگر از غزان بابار و بنه بماوراء النهر روى نهاد و در جند استقرار يافت و قبول اسلام نمود و مسلمين آن ديار را در برابر كفار ترك كه از مسلمانان خراج ميگرفتند حمايت كرد و شوكت و دستگاهى يافت چنان كه اندكاندك در جنگهاى ميان سامانيان و آل افراسياب و غزنويان نيز دخالت كرد . بعد از سلجوق اولاد او خاصه ميكائيل و فرزندان ميكائيل يعنى طغرل بيك محمد و چغرى بيك داود بر قبيلهء مسلمان خود فرمانروايى يافتند و بيست فرسنگى نزديك بخارا مهاجرت نمودند . سلطان محمود دستهيى از قبيلهء سلجوقى را كه تحت امر ارسلان بن سلجوق بودند بخراسان كوچ داد ولى به زودى از اين كار پشيمان شد و بسبب بيمى كه از آنان حاصل كرده بود با آن قوم سختگيريها كرد چنان كه دستهيى از ايشان بكرمان و دسته ديگرى برى و آذربايجان مهاجرت كردند . محمد و داود نيز در كشاكش جنگ با على تكين پادشاه ايلك خانى بخارا ناگزير بخراسان روى نهادند و با سرداران و سپاهيان مسعود درافتادند و آنقدر بمخالفت خود ادامه دادند تا در سال 428 در مرو خطبه بنام داود خواندند و اندكى بعد در طوس و در محرم سال 429 در نيشابور خطبه بنام برادرش طغرل خوانده شد . مسعود غزنوى سپاهيان كثيرى بسردارى سباشى مأمور دفع تركمانان كرده بود ليكن سباشى در مبارزات خود هيچگونه كاميابى نداشت و سلطان مسعود نيز كه با صد هزار سپاهى بدفع سلجوقيان آمده بود بسال 431 نزديك حصار دندانقان مرو شكستى سخت از آنان خورد . ركن الدين طغرل بيك محمد تا سال 447 از خوارزم گرفته تا آذربايجان و بغداد را باطاعت خود درآورد و در اين سال ببغداد وارد شد و به زودى
هامش
( 1 ) - كامل التواريخ حوادث سال 432