درآورد « 1 » . نسخهء عربى المعالجة البقراطية در ده جزء و حاوى معالجات انواع امراض در اعضاء مختلف آدمى و تشريح اعضاء است .
و ديگر رسالهييست در لغت پارسى از ابو حفص سغدى كه بعيد نيست همان ابو حفص حكيم بن احوص سغدى سمرقندى باشد كه در آغاز قرن چهارم ميزيسته است و نام او را در شمار شاعران آوردهايم . ازين كتاب جمال الدين حسين اينجو در فرهنگ جهانگيرى و محمد قاسم سرورى كاشانى در مجمع الفرس خبر دادهاند .
از كتب ديگرى هم مانند كتابهايى كه ابو يوسف يا يوسف عروضى « 2 » و ابو العلاء شوشترى « 3 » در عروض بپارسى نگاشتهاند ، و خجستهنامه از بهرامى سرخسى « 4 » صاحب كتاب غاية العروضين و كنز القافية ، در كتب و مآخذ نام بردهاند كه بذكر همهء آنها حاجت نداريم .
« 5 » از جملهء قديمترين كتب كه بنثر فارسى در قرن چهارم نگارش يافته شاهنامها و داستانهاى قهرمانى منثور بوده است . علت آنست كه ايرانيان در دنبال نهضت ملّى خود كه در تمام قرن دوم و سوم امتداد داشت ، و بدست آوردن استقلال سياسى و ادبى ، بفكر تدوين تاريخ قديم و ذكر سرگذشت نياكان خويش افتادند ، و درين كار على - الخصوص كسانى كه از خاندانهاى بزرگ بودند سمت تقدّم و پيشوايى داشتند . تأليف اين كتب نخست بتقليد از خداينامهء پهلوى و ترجمههاى عربى آن صورت گرفت و سپس به صورت گردآوردن داستانهاى پراگندهء قديم در باب شاهان و پهلوانان و يا ترجمه و نقل آنها از پهلوى بدرى درآمد . اين كتب پايه و اساس واقعى منظومهاى حماسى ما و مايهء تحريك فارسىزبانان بنظم داستانهاى كهن گشت .
هامش
( 1 ) - رجوع شود بهAldo Mieli , La science arabe p . 120و همين كتاب ص 345
( 2 ) - رجوع شود به همين كتاب شرح احوال يوسف عروضى ص 437
( 3 ) - رجوع شود به همين كتاب ص 438 - 439
( 4 ) - همين كتاب ص 567 - 568
( 5 ) - آقاى دكتر غلامحسين صديقى استاد دانشگاه در مقدمهء كتاب قراضهء طبيعيات ( چاپ تهران 1332 ) دربارهء اينگونه كتب و قسمتى از آثار منثور پارسى تا اوايل قرن ششم بحث كردهاند .