حاضر شدند صد هزار درهم به او بدهند تا از اين كار اظهار عجز كند و او نپذيرفت « 1 » . با اين حال تداول خط و لهجهء پهلوى در ميان ايرانيان غير مسلمان و مسلمان تا حدود قرن پنجم از ميان نرفت چنان كه در برخى از نواحى ايران كتيبههاى ابنيه را علاوه بر خط عربى ( كوفى ) به خط پهلوى هم مينوشتند مانند كتيبهء برج لاجيم نزديك زيراب مازندران كه از قرن پنجم هجريست و يك خط آن به پهلوى و خط ديگر آن به عربى ( كوفى ) است .
اين برج قبر كيا ابو الفوارس شهريار بن عباس بن شهريار بوده و در تاريخ 413 بنا شده است . برج ديگرى نزديك برج لاجيم در محل قريهء رسگت قرار دارد كه آن هم ظاهرا از اوايل قرن پنجم و كتيبهء آن به خط كوفى و هم به خط پهلوى است . برج رادكان نزديك بندر گز نيز از همينگونه برجهاى مقبرهيى و داراى دو كتيبه به خط كوفى و پهلويست « 2 » .
در قرن چهارم و پنجم بسيارى از ايرانيان به خط و زبان پهلوى آشنايى داشتند .
جمعكنندگان شاهنامهء ابو منصورى و مترجمان بعضى از دفترهاى پهلوى بپارسى در همين دوره رسالاتى از پهلوى مانند اياتكار زريران و كارنامهء اردشير پاپكان و داستان بهرام گور و پندنامهء بزرگمهر بختكان و گزارش شترنگ ( شطرنج ) و نظاير اين رسالات را بپارسى ترجمه كرده و جزو شاهنامهها قرار داده بودند . نفوذ لهجه و ادب پهلوى در اين ترجمهها بحدّى بود كه بعد از نقل آنها بشعر پارسى بوسيلهء دقيقى و فردوسى هم وجوه تقارب فراوانى ميان آنها با اصل پهلوى هريك مشهودست . « 3 »
در اواسط قرن پنجم يكى از كتب مشهور كه گويا اصل آن از دورهء اشكانى بوده است از متن پهلوى بدست فخر الدين اسعد گرگانى بشعر پارسى نقل شد و چون سرايندهء اين داستان مستقيما با متن پهلوى آن كار داشته اثر لغات و تركيبات و سبك پهلوى در منظومهء او ( ويس و رامين ) بشدت آشكارست .
آشنايى شاعران و نويسندگان ايران با متون پهلوى و نقل آنها بپارسى تا قرن
هامش
( 1 ) - الفهرست طبع مصر ص 338
( 2 ) - راجع به اين برجهاى سهگانه رجوع شود به تاريخ صنايع ايران ص 140
( 3 ) - رجوع شود به كتاب حماسهسرايى در ايران تأليف نگارندهء اين كتاب چاپ اول ص 116 - 132