محلّههاى بزرگ و قديمى بغداد - چون شيعه بودند ، در روز عاشورا عزادارى مىكردند ( به طورى كه مقدسى نوشته ( احسن التقاسيم ص 126 ) در آن وقت در شهر بغداد غلبه با شيعه بوده است ؛ فرقههاى ديگر اهل تسنّن نيز در آن شهر بودهاند ) . . . دستور عزادارى و تعطيل عاشورا را ، اوّلبار معزّ الدّوله در سال 352 صادر كرد . يافعى در اينباره مىگويد : در سال 352 در روز عاشورا معزّ الدّوله به اهل بغداد دستور داد ماتم بهپا دارند و نوحهگرى كنند ، دكانها را ببندند و جلو در آنها پلاس آويزان نمايند ، طبّاخان را از پختن طعام منع فرمود ، زنها موىكنان و مويهكنان بيرون آمدند ؛ گويند اين نخستين روزى است كه بر شهداى كربلا عزادارى شد . . . » ( مرآت الجنان ص 247 ) .
ابن جوزى در وقايع سال 352 گويد : معزّ الدّوله دستور داده بود مردم در عاشورا گرد هم برآيند و اظهار حزن كنند ، در اين روز بازارها بسته شد ، خريد و فروش تعطيل گرديد ، قصّابان گوسفند ذبح نكردند ، هريسه ( حليم ) پزها هريسه نپختند ، مردم آب ننوشيدند ، در بازارها خيمه برپا كردند و بر آن خيمهها پلاس آويختند ، زنان به سر و روى خود مىزدند و دور شهر مىگرديدند و بر حسين ندبه مىكردند ( منتظم 7 ص 15 ) . ابن كثير در وقايع همين سال گويد كه : اهل تسنّن قدرت منع شيعه را از اين كار نداشتند ، زيرا عدّهء شيعه بسيار و نيروى پادشاه با ايشان بود ؛ به طورى كه از فحواى نوشته ابن اثير و ابن كثير معلوم مىشود ، شيعهء « كرخ » شبيه واقعهء كربلا را نشان مىدادند . اين دو مورّخ در وقايع سال 363 گويند : در عاشوراى اين سال فتنهء بزرگى ميان سنّى و شيعه واقع شد ، به اين علّت كه اهل محلهء سوق الطّعام كه سنّى بودند دسته راه انداختند و براى نشان دادن واقعهء جمل ( به احتمال قوى در مقابل شيعه كه واقعهء كربلا را نشان مىدادند ) زنى را سوار شتر كردند و نام او را عايشه گذاشتند ، مردى خود را زبير و ديگرى خود را طلحه خواند و مىگفتند كه ما به جنگ ياران على مىرويم ؛ دو دسته در راه به يكديگر برخوردند و نزاع درگرفت ؛ اين وضع سالها برقرار بود ( كامل ، ج 7 ، ص 51 . و البداية و النّهاية ، ج 11 ، ص 275 ) .
ذهبى در وقايع سال 364 چنين مىگويد : در اين سال شيعيان طبق عادت مستمر خود براى حسين سوگوارى كردند ، اين جريان بعد از آل بويه نيز كم و بيش در روزهاى عاشورا صورت مىگرفت و اغلب ميان سنّى و شيعه ، نزاع و زد و خورد
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — صفحة 231
مساهمون: مرتضى راوندى
ص٢٣١