تاريخچهء تعصّبات مذهبى در ايران
بايد توجه داشت كه در دوران بعد از اسلام تنها مردانى چون متوكّل خليفهء عباسى و محمود غزنوى دشمن آزادى انديشه نبودند ، بلكه ، بعضى از سلاطين آل بويهء شيعى مذهب نيز ، در جمود و خودخواهى و تعصّب و بدعتگزارى ، دست كمى از آنان نداشتند .
جنگهاى مذهبى در عهد آل بويه
چنان كه اشاره شد بنى اميّه در دوران قدرت صد سالهء خود ، از روى تعصّب و جاهليّت دستور داده بودند كه عاشورا را عيد بگيرند و در اين روز شادمانى كنند ؛ اين امر بر شيعيان بسيار گران آمد ، « شدّت اين تأثّر در دعاها و زيارتنامههايى كه از ائمّه ( ع ) روايت شده است ، به خوبى آشكار مىشود . آل بويه سخت به اين امر توجّه كردند كه روز عاشورا روز عزا اعلام نمايند تا اين سنّت منحوس بنى اميّه از ميان برده شود . . . تعطيل و عزادارى عاشورا با كيفيّتى كه از قرنها قبل معمول بود و اكنون نيز معمول است ، از زمان آل بويه آغاز گرديد و قبل از آل بويه معمول نبود . آنان به ياد واقعهء كربلا و به مناسبت عظمت و اهميّت اين روز ، دستور دادند روز عاشورا تعطيل عمومى شود ، حتّى نانوايىها و دكانهائى كه موادّ خوراكى مردم را مىفروختند بسته شود ، مردم لباس عزا بپوشند ، زنها شيون كنند و اين رسم سالها اجرا گرديد .
پس از آن كه آل بويه از ميان رفتند ، تا چند قرن اجراى آن متوقّف شد و اگر انجام مىيافت به كيفيتى كه در زمان آل بويه معمول بود ، اجرا نمىگرديد ولى پس از روى كار آمدن صفويّه مجددا معمول شد . در زمان آل بويه ساكنان محلهء كرخ - از