زبان بيان كرده و در عمل آن را قصد كرده بود به انجام رسانيد و محقّق داشت .
و هر كارى كه از نظر ظاهر و باطن خوب و بدون نقص باشد به صدق تعبير مىشود و آن فعلى كه با آن وصف مىشود به صدق اضافه مىگردد ، مثل (
فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ
« 1 » - 2 / يونس ) (
أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ أَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ
« 2 » - 80 / اسرا ) (
وَ اجْعَلْ لِي لِسانَ صِدْقٍ فِي الْآخِرِينَ
« 3 » - 84 / شعراء ) آيهء اخير درخواست و سؤالى از سوى ابراهيم عليه السّلام است كه مىخواهد خداى تعالى او را صالح و شايسته گرداند به طورى كه وقتى آيندگان بعد از او ثنا و ستايشش مىكنند آن ثنا و ستايش دروغ نباشد ، بلكه آنگونه باشد كه شاعر مىگويد :
اذا نحن اثنينا عليك بصالح * فأنت الّذى نثني و فوق الذى نثني
( آنگاه كه ما بر تو به نيكى و شايستگى ثنا و ستايش مىكنيم ، تو همان كسى هستى كه در حال ثنا و گفتهء ما برتر از آن هستى كه ثنايت مىكنيم ) .
فعل - صَدَقَ - به دو مفعول متعدى مىشود مثل : (
وَ لَقَدْ صَدَقَكُمُ
اللَّهُ وَعْدَهُ « 4 » -
هامش
( 1 ) آيه چنين است (وَ بَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ . . .) و كسانى را كه ايمان آوردهاند مژده و نويدشان ده كه در پيشگاه پروردگارشان پايگاه صدق و نيكى دارند .
( 2 ) خطاب به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله است كه مىگويد : بگو پروردگارا مرا در جايگاه صدق و راستى درآور و از همان جايگاه برونم آر و از سوى خويش توان ، و دليلى پيروزمند برايم مقرّر فرما .
( 3 ) يكى از درخواستهاى حضرت ابراهيم عليه السّلام از اللّه است كه مىگويد پروردگارا در ميان آيندگان برايم نيكنامى و سخن نيك قرار ده ( تاريخى كه به نيكى ياد شوم ) .
( 4 ) مولوى در صدق و كذب مىگويد :دل بيارامد ز گفتار صواب * همچنانكه تشنه آرامد ز آبصدق ، بيدارى هر حس مىشود * جنسها را ذوق مونس مىشوددل نيارامد ز گفتار دروغ * آب روغن هيچ نفروزد فروغدر حديث صدق آرام دل است * راستىها دانهء دام دل استرنگ صدق و رنگ تقوا و يقين * تا ابد باقى بود بر متّقين .