(
رَبِّ الْعالَمِينَ
- 2 / فاتحه ) و (
رَبُّكُمْ وَ رَبُّ آبائِكُمُ الْأَوَّلِينَ
- 26 / شعراء ) .
و همينطور در معنى صاحب چيزى مىگويند : ربّ الدّار و ربّ الفرس .
و بر اين اساس سخن خداى تعالى است كه : (
اذْكُرْنِي عِنْدَ رَبِّكَ
فَأَنْساهُ الشَّيْطانُ ذِكْرَ رَبِّهِ - 42 / يوسف ) و (
ارْجِعْ إِلى رَبِّكَ
- 50 / يوسف ) و (
قالَ مَعاذَ اللَّهِ إِنَّهُ رَبِّي
أَحْسَنَ مَثْوايَ - 23 / يوسف ) كه گفته شده قصدش و توجّهاش از - ربّى - خداى تعالى است .
و نيز گفتهاند : مقصودش ملكى است كه او را سرپرستى كرده كه البتّه نظر اوّل به سخن او شايستهتر است .
گفته شده - رَبَّانِىّ - منسوب به - رَبَّان - است . يعنى : ( دانشمند و راسخ در علم و دين و عارف به اللّه ) .
لفظ - فَعْلان - از فَعِلَ - است ، مثل - عَطْشان و سَكْران و كمتر از - فَعَلَ - ساخته مىشود . فقط نَعْسَان از نَعَسَ آمده است .
و نيز گفتهاند : رَبَّانىّ - منسوب به واژهء رَبّ - است كه مصدر است پس - ربّانى - در اين معنى ، يعنى منسوب به مصدر ، كسى است كه علم و دانش را تكامل مىبخشد ، مثل حكيم ، و يا منسوب به خود اوست كه در اين صورت ربّانى - يعنى كسى كه نفس خويشتن با علم پرورش مىدهد كه البتّه هر دو معنى ( پرورش و رشد علم يا پرورش خويش با علم ) تحقيقا ملازم يكديگر است زيرا كسى كه نفس و جان خويش را با علم تربيت مىكند در واقع علم و دانش را رشد داده است و كسى كه در راه تكامل علم و دانش كوشيد خويشتن را با آن تربيت كرده است .
و نيز گفته شده - ربّانى - با ( ياء نسبت ) منسوب به - ربّ - يعنى خداى تعالى است ، پس - ربّانى - در اين معنى مثل - الهى است ( منسوب به اللّه ) و اضافه شدن حرف ( ن ) در - ربّانى - مثل اضافه شدن حرف ( ن ) در - لَحْيانى - و جِسْمانى - است ( كه منسوب به - لحيه و جسم - است ) .