و هر گاه استوى - با حرف ( الى ) متعدّى شود ، اقتضاء معنى پايان رساندن دارد يا چيزى به ذات خود به پايان و كمالش مىرسد يا با حكم و تدبير .
در معنى دوّم ، مثل آيه : (
ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ وَ هِيَ دُخانٌ
- 11 / فصّلت ) .
( آنگاه آسمانى كه چون دود بود با امر و ارادهاش به نهايت ذات و كمال خود رسيد ) .
تَسْوِيَةُ الشَّىْءِ : معتدل و برابر نمودن چيزى است يا در رفعت شكوه يا در پستى و خوارى .
و آيه : (
الَّذِي خَلَقَكَ فَسَوَّاكَ
- 7 / انفطار ) يعنى خلقت ترا به اقتضاء حكمت قرار داد و آفريد .
و (
وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها
« 1 » - 7 / شمس ) ( اشاره به نيروهايى است در نفس و جان آدمى كه
هامش
( 1 ) در آيه : (وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها- 7 / شمس ) اشارهاى علمى و تربيتى و اجتماعى وجود دارد كه همه آنها در مفهوم والاى ( ما ) موصوله در آيهء اخير نهفته است . نخست اينكه خداوند به آنچه را كه نفس را استوار و معتدل مىكند و از انحرافش جلو مىگيرد ، سوگند مىخورد و اين خود عظمت موضوع را مىرساند ، مثل سوگندهاى ديگر قرآن ، اكنون بايد ديد چه عواملى در تسويه نفس مؤثّر است و اين توجّه به محتواى ( ما ) در آيهء مسئلهء بعدى است كه بايستى به راستى قابل سوگند باشد و ارزش وجودى داشته باشد كه از اين قرار است :
1 - پاكى و پاكدامنى پدر و مادر كه در ايجاد نطفهاى سالم و تن و جانى منظّم و سلامت مؤثّرند .
2 - محيط خانواده و رعايت نمودن امور تربيتى از سوى افراد خانواده بخصوص نزديكان و خويشان انسان .
3 - محيط جامعه و جوّ سالم حكومتى همانكه در شرايط انقلابى امروز جامعه اسلامى ايران آن را به خوبى مىبينيم كه چگونه نفس و جان مردم ما بخصوص جوانان در پايدارى و استقامت در ارزشها و دورى از زشتيها و همچنين تمايل به ايثار و خدمت و جانفشانى در راه سعادت جامعه قرار گرفتهاند .
4 - تعليم و تربيت از دامن مادر تا مدرسه و دانشگاه .
5 - كتابها و مسائل مورد انديشه و تصميمگيرى در مسير تكاملى انسان 6 - دوستان و ياران از آغاز تا پايان عمر .
7 - استاد و معلّم ، كه نقش اينها پيش از موارد قبلى مىتواند در فلاح و رستگارى كه در آيه بعد به آن اشاره مىكند و مىگويد : (قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها) مؤثّر باشد .
نكتهاى كه بايستى به آن توجّه داشت واژه ( من ) يعنى كسى كه ، در همين آيه است كه مىگويد تنها عوامل هفتگانه فوق يا بيشتر براى اصلاح و تعالى و تسويه نفس آدمى يا انحراف آن كافى نيست بلكه اين خود .