لباس زنها شبيه به لباس مردهاست ، فقط جوراب نمىپوشند ، كفش آنها كه ساغرى ناميده مىشود ، به وسيله مرواريد يا سنگهاى قيمتى تزيين مىگردد ، پيراهن را قميص مىنامند و شايد كلمه شميز فرانسه از همين لغت آمده است .
پيراهن زنان از جلوى سينه تا ناف چاك دارد ، نيمتنه بلندتر از پيراهن است و روى آن شال كمرى نازكتر از مردان بسته مىشود . روى سر ، يك روسرى نازك مىاندازند كه روى شانهها مىافتد و گردن و پستانها را مىپوشاند .
وقتى از خانه بيرون مىروند ، چادر سفيدى بر سر مىكنند و فقط چشمانشان پيداست .
زنها چهار چادر دارند كه دو عدد آنها براى خانه و دو عدد ديگر براى كوچه است ، اولى فقط روسرى تزئينى است و دومى از زير چانه رد مىشود و روى سينه مىافتد سومى چادر سفيدى است كه تمام بدن را مىپوشاند و چهارمى يك نوع دستمالى است كه روى صورت مىاندازند ( روبنده ) و طرفين آن را به دو طرف صورت مىبندند ، اين دستمال پنجرهاى در مقابل چشمان دارد .
ارامنه ، حتى در خانه روسرى را طورى مىبندند كه تا نصف دماغشان پوشيده مىشود .
زيرا حق دارند خويشان مرد يا كشيشان را در خانه بپذيرند ؛ ولى دخترهاى ارمنى فقط تا دماغشان را مىبندند تا صورت آنها بهتر ديده شود و زودتر شوهر كنند . دستكش بين مردها و زنها معمول نيست ؛ زنها موهايشان را از عقب به صورت گيس مىبافند ، هرقدر گيسوان بلندتر و درستتر باشد زيباتر است ، اگر به اندازه كافى بلند نباشد كمبود آن را با گيسهاى مصنوعى ابريشمى تكميل مىكنند . نوك گيسها را با دانههاى مرواريد يا قلابهاى قيمتى تزئين مىكنند . زنهاى شوهردار و اعيان ، تاجى به سر مىبندند كه به صورت روبان كمعرض است ، ولى دخترها ، شبكلاههاى كوچك بر سر مىگذارند و گيسوان را از دو طرف روى گونههايشان مىاندازند ، شبكلاه دختران اعيان با جواهر و مرواريد تزئين يافته .
ريش و پشم سياه ، بسيار مورد علاقه ايرانيان است ، پهنترين ابروها زيباترين آنهاست ، خصوصا اگر از ميان به هم متصل باشند ، آنهائى كه از نژاد اعراباند ، اين نوع ابروها را دارند ؛ ولى زنهاى ايرانى كه فاقد آن هستند با حنا آن را تكميل مىكنند .
به روى پيشانى كمى بالاتر از ابروها ، يك خال لوزىشكل قرار مىدهند ، در روى زنخدان خال مىكوبند كه پاك نمىشود و دست و پايشان را با حنا قرمز مىكنند ، معمولا زنهاى كوتاهقد از بلندقدها بيشتر مورد پسندند . روى سر جقههاى كوچك در بالاى تاج قرار مىدهند و گاهى نيز گل جاى تاج را مىگيرد ، يك گردنبند مرواريد كه به طرفين شقيقه وصل مىكنند ، از زير چانه آويزان است .
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — صفحة 88
مساهمون: مرتضى راوندى
ص٨٨